„Nauka może być mostem łączącym narody” — minister Kulasek o współpracy z Ukrainą i otwarciu centrum na Pop Iwanie
W dniach 26–28 sierpnia 2026 roku delegacja Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, pod przewodnictwem ministra Marcina Kulaska oraz podsekretarza stanu Andrzeja Szeptyckiego, przebywała z wizytą na Ukrainie. Głównym punktem programu było oficjalne otwarcie Centrum Wspólnego Korzystania z Infrastruktury Badawczej w Międzynarodowym Centrum Naukowym „Obserwatorium” na szczycie Pop Iwan, znanym po obu stronach granicy pod nazwą „Biały Słoń”. Uczestnicy wydarzenia zgodnie podkreślali, że nowy etap działalności obiektu stanowi ważny symbol polsko-ukraińskiego partnerstwa i wspólnego rozwoju naukowego.
Nowe zastosowanie badawcze dla kultowego obiektu
Słynne obserwatorium na szczycie Pop Iwan (2022 m n.p.m.) w paśmie Czarnohory, od lat znane jako „Biały Słoń”, zyskało nową funkcję badawczą. Powołane przez ukraińskie Ministerstwo Edukacji i Nauki Centrum Wspólnego Korzystania z Infrastruktury Badawczej stwarza warunki do prowadzenia prac naukowych w zakresie nauk o Ziemi, meteorologii, astronomii oraz monitorowania zmian klimatycznych. W realizację projektu aktywnie angażują się polskie uczelnie, w tym Uniwersytet Warszawski, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie oraz Polska Akademia Nauk.
Nauka jako most łączący sąsiednie narody
Obecność polskiej delegacji podczas ponownego otwarcia obiektu potwierdziła priorytetowe znaczenie relacji między polskim i ukraińskim środowiskiem naukowym. Inicjatywa otwiera nowe możliwości współpracy i wpisuje się w założenia czerwcowej konferencji Ukraine Recovery Conference w Gdańsku oraz Deklaracji Gdańskiej, akcentujących rolę edukacji, nauki i innowacji w odbudowie Ukrainy.
Podczas uroczystości na górze Pop Iwan minister Marcin Kulasek podkreślił, że nauka pozostaje przestrzenią dialogu i budowania wspólnej przyszłości. „Obserwatorium na górze Pop Iwan stało się w ostatnich latach jednym z najważniejszych symboli polsko-ukraińskiej współpracy akademickiej. Dzięki zaangażowaniu uczelni, instytucji naukowych oraz władz obu naszych państw udało się przywrócić temu miejscu jego naukową i edukacyjną rolę. Nauka może być mostem łączącym narody i budującym trwałe partnerstwa” — powiedział szef MNiSW. Dodał również, że „przedsięwzięcie ma wymiar naukowy, ale i głęboko symboliczny i pokazuje, że nawet w najtrudniejszych czasach nauka pozostaje sferą dialogu, współpracy i budowania wspólnej przyszłości”.
Historia „Białego Słonia”
Obserwatorium na Pop Iwanie, zbudowane w latach 30. XX wieku jeszcze w okresie II Rzeczpospolitej, było w momencie powstania jednym z najnowocześniejszych ośrodków astronomiczno-meteorologicznych w Europie Środkowej, a swój nieformalny przydomek „Biały Słoń” zawdzięcza monumentalnej, białej bryle budynku górującej nad okoliczną Czarnohorą. Po latach zniszczeń i zapomnienia obiekt przez dekady niszczał, by w ostatnich latach stopniowo odzyskiwać naukowe znaczenie dzięki wspólnym staraniom instytucji polskich i ukraińskich — obecne otwarcie centrum badawczego stanowi kolejny, kluczowy etap tego odrodzenia, przywracający budynkowi funkcję, dla której pierwotnie powstał.
Spotkania z ukraińskimi naukowcami i inwestycja w młode talenty
Poza udziałem w uroczystościach związanych z otwarciem centrum, delegacja MNiSW spotkała się z ministrem edukacji i nauki Ukrainy Andrijem Butenką, rektor Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego Walentyną Jakubiw oraz profesorem Igorem Cependą, przewodniczącym Rady Naukowej uczelni, a także ze studentami i młodymi badaczami.
Przedstawiciele polskiego ministerstwa podkreślali, że celem obu państw jest zrównoważona wymiana wiedzy i kadr, określana jako „brain circulation” — cyrkulacja mózgów — a nie ich drenaż. Ma się do tego przyczynić wspólne użytkowanie infrastruktury badawczej, która pozwoli optymalnie wykorzystywać potencjał naukowy obu krajów. Partnerstwo badawcze z Ukrainą ma być intensywnie rozwijane w najbliższych latach.
Źródło i zdjęcia: Komunikat prasowy Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Opublikowany 28 sierpnia 2026.