Czechy włączają się w spór o odznaczenia — SPD chce odebrać Zełenskiemu Order Białego Lwa

Czeska partia rządowa Wolność i Demokracja Bezpośrednia (SPD) zamierza doprowadzić do odebrania prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu najwyższego czeskiego odznaczenia państwowego — Orderu Białego Lwa. Jak informuje portal ceskenoviny.cz, przewodniczący partii PRO z klubu poselskiego SPD Jindřich Rajchl zapowiedział, że ugrupowanie będzie dążyć do tego, by Izba Poselska zaproponowała prezydentowi Petrowi Pavlowi odebranie odznaczenia. Działanie to ma być wzorowane na decyzji polskiego prezydenta Karola Nawrockiego, który odebrał Zełenskiemu Order Orła Białego w reakcji na nadanie jednej z ukraińskich jednostek specjalnych nazwy nawiązującej do Ukraińskiej Armii Powstańczej.

Rajchl uzasadnił swój wniosek słowami, że SPD nie może milczeć, gdy najwyższe czeskie odznaczenie państwowe posiada człowiek nadający jednostkom wojskowym nazwy nawiązujące do — jak to ujął — nazistowskich zbrodniarzy. SPD zamierza poruszyć tę kwestię na posiedzeniu rady koalicyjnej. Portal podał, że trwa oczekiwanie na stanowisko pozostałych partii rządowej koalicji — ANO i Motoristów.

Kancelaria prezydenta: prawo nie pozwala na taką decyzję

Rzecznik prezydenta Vojtech Šeliga odniósł się do tej inicjatywy, wskazując, że ani konstytucja, ani ustawa nie przyznają głowie państwa uprawnienia do samodzielnego odebrania odznaczenia państwowego. Według czeskiego prawa jest to możliwe wyłącznie na podstawie prawomocnego wyroku sądu, który orzeknie karę utraty tytułów honorowych i odznaczeń — a ta może zostać nałożona jedynie przy skazaniu na bezwzględną karę pozbawienia wolności w wymiarze co najmniej dwóch lat za umyślne przestępstwo popełnione z pobudek szczególnie nagannych.

Zełenski otrzymał Order Białego Lwa w październiku 2022 roku od ówczesnego prezydenta Czech Miloša Zemana. Za główny powód przyznania odznaczenia Zeman wskazał wówczas odwagę ukraińskiego prezydenta, który odrzucił propozycję bezpiecznej ewakuacji i pozostał w Kijowie po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji w lutym 2022 roku.

Kontekst sporu i reakcja ukraińska

Portal przypomina, że nadanie jednostce specjalnej nazwy nawiązującej do UPA wywołało oburzenie w Polsce, ponieważ ukraińscy nacjonaliści z tej formacji uczestniczyli podczas II wojny światowej w masakrach Polaków. Strona ukraińska postrzega natomiast członków UPA przede wszystkim jako bojowników o wolność i niepodległość ojczyzny.

Po decyzji prezydenta Nawrockiego Zełenski odesłał polskie odznaczenie pocztą. W ślad za nim polskie odznaczenia zwrócili szef kancelarii prezydenta Ukrainy Kyryło Budanow, ukraiński ambasador w Warszawie Wasyl Bodnar oraz byli prezydenci Ukrainy Łeonid Kuczma i Wiktor Juszczenko.

Opozycja czeska przeciw inicjatywie SPD

Propozycja SPD spotkała się z ostrą krytyką ze strony czeskiej opozycji. Poseł Chrześcijańskiej Demokracji Benjamin Činčila wyraził nadzieję, że koalicjanci z ANO i Motoristów zachowają rozsądek i nie poprzą wniosku, a jego ugrupowanie będzie zasadniczo przeciwne. Inny poseł ludowców Václav Pláteník określił inicjatywę jako tchórzliwe hańbienie. Przewodniczący ruchu STAN Vít Rakušan napisał w serwisie X, że zdejmowanie flag i odbieranie odznaczeń połączone z nienawistną retoryką to cała niechlubna polityka SPD w pigułce. Wiceprzewodniczący TOP 09 Marek Ženíšek posunął się jeszcze dalej, sugerując, że niektórzy przedstawiciele SPD powinni mieć ograniczoną zdolność do czynności prawnych, skoro instrukcje otrzymują wprost z Moskwy i posłusznie je reprodukują.