Polska i Ukraina wyżej w Indeksie Wolności Prasy 2026. RSF ostrzega przed globalnym kryzysem mediów

Po raz pierwszy w historii Światowego Indeksu Wolności Prasy przygotowywanego przez Reporterów bez Granic ponad połowa państw świata została zaklasyfikowana do kategorii „trudna” lub „bardzo poważna”. W ciągu 25 lat średni wynik dla 180 analizowanych krajów i terytoriów nigdy nie był tak niski. Jednocześnie najnowsze zestawienie pokazuje wyraźne różnice między państwami – od lidera rankingu, Norwegii, po kraje znajdujące się na końcu zestawienia.

Norwegia na pierwszym miejscu po raz dziesiąty

Norwegia ponownie zajęła pierwsze miejsce w rankingu, osiągając wynik 92,72 punktu. System prawny tego kraju zapewnia silną ochronę wolności prasy, a rynek medialny pozostaje stabilny i zróżnicowany. Funkcjonuje tam silny nadawca publiczny oraz rozwinięty sektor prywatny, a redakcje zachowują wysoki poziom niezależności. Norwegia utrzymuje najwyższe pozycje we wszystkich głównych wskaźnikach, w tym politycznym, ekonomicznym, prawnym, społecznym i bezpieczeństwa, co potwierdza stabilność jej systemu medialnego.

Polska: awans w rankingu i zmiana kontekstu politycznego

Polska zajęła 27. miejsce na świecie z wynikiem 75,52 punktu, poprawiając swoją pozycję względem 2025 roku, kiedy była na 31. miejscu. Indeks wskazuje, że w kraju istnieje zróżnicowany krajobraz medialny, jednak świadomość społeczna dotycząca wolności prasy pozostaje ograniczona.
W analizie podkreślono, że w czasie ośmiu lat rządów Prawa i Sprawiedliwości media publiczne zostały przekształcone w narzędzia propagandy, a media prywatne podlegały różnym formom nacisku. Zmiana władzy pod koniec 2023 roku została wskazana jako potencjalna szansa na poprawę sytuacji i wzmocnienie prawa do informacji.

W poszczególnych wskaźnikach Polska osiągnęła:

• wskaźnik polityczny: 66,48,
• wskaźnik ekonomiczny: 62,71,
• wskaźnik prawny: 74,50,
• wskaźnik społeczny: 81,50,
• wskaźnik bezpieczeństwa: 92,44.

Ukraina: poprawa pozycji mimo warunków wojennych

Ukraina zajęła 55. miejsce w rankingu z wynikiem 66,10 punktu, poprawiając swoją pozycję względem 2025 roku (62. miejsce). Raport wskazuje, że pełnoskalowa agresja Rosji rozpoczęta 24 lutego 2022 roku bezpośrednio zagraża funkcjonowaniu mediów. W warunkach wojny Ukraina znajduje się na pierwszej linii tzw. „wojny informacyjnej”, przeciwstawiając się rosyjskiemu systemowi propagandowemu. Mimo poprawy wskaźników politycznych, ekonomicznych i społecznych, najsłabszym obszarem pozostaje bezpieczeństwo dziennikarzy.

Wskaźniki dla Ukrainy:

• wskaźnik polityczny: 68,38,
• wskaźnik ekonomiczny: 60,43,
• wskaźnik prawny: 76,32,
• wskaźnik społeczny: 77,88,
• wskaźnik bezpieczeństwa: 47,49.

Najniższy poziom wolności prasy od 25 lat

Globalnie sytuacja wolności mediów pozostaje najgorsza od początku prowadzenia badania. Po raz pierwszy ponad 52% państw znalazło się w kategoriach „trudna” lub „bardzo poważna”, podczas gdy w 2002 roku było to 13,7%.

Dziennikarstwo na świecie jest coraz częściej ograniczane przez:

• restrykcyjne przepisy prawne,
• presję polityczną,
• problemy ekonomiczne mediów,
• wykorzystywanie prawa przeciwko dziennikarzom.

Największy spadek odnotowano w obszarze prawnym, co oznacza rosnącą skalę kryminalizacji działalności dziennikarskiej.

Wojna i presja polityczna jako główne czynniki

Raport wskazuje, że jednym z kluczowych czynników pogarszających sytuację mediów na świecie pozostają konflikty zbrojne, w tym trwająca wojna Rosji przeciwko Ukrainie. Działania militarne bezpośrednio wpływają na bezpieczeństwo dziennikarzy, dostęp do informacji oraz możliwość prowadzenia niezależnej działalności medialnej. Ukraina funkcjonuje w warunkach „wojny informacyjnej”, będąc jednocześnie celem rosyjskiej propagandy i miejscem, gdzie media działają pod presją realnego zagrożenia fizycznego.

Rosja, sklasyfikowana na 172. miejscu, pozostaje jednym z najgorszych krajów pod względem wolności prasy. Władze wykorzystują przepisy dotyczące walki z terroryzmem, ekstremizmem i bezpieczeństwem państwa do ograniczania działalności mediów. Według danych z 2026 roku dziesiątki dziennikarzy pozostają tam w więzieniach, a wielu kolejnych zostało zmuszonych do emigracji, gdzie nadal są narażeni na działania prawne i represje wykraczające poza granice kraju. Podobne mechanizmy obserwowane są również w innych państwach autorytarnych, takich jak Białoruś, Iran czy Egipt.

Jednocześnie raport podkreśla, że pogorszenie sytuacji nie dotyczy wyłącznie państw autorytarnych. W krajach demokratycznych rośnie presja polityczna i prawna na media, często pod pretekstem bezpieczeństwa narodowego lub walki z dezinformacją. W Stanach Zjednoczonych, które spadły na 64. miejsce, zwrócono uwagę na systematyczne działania polityczne wobec mediów, napięcia w relacjach między władzą a dziennikarzami oraz zmiany instytucjonalne wpływające na funkcjonowanie rynku medialnego. Dodatkowo ograniczenia finansowe i reorganizacja instytucji medialnych o globalnym zasięgu przełożyły się na zmniejszenie dostępu do niezależnych źródeł informacji w wielu regionach świata.

Konflikty zbrojne mają szczególnie silny wpływ na sytuację mediów także w innych częściach świata. W krajach takich jak Sudan, Jemen czy Irak to właśnie wojna pozostaje głównym czynnikiem ograniczającym wolność prasy. Z kolei w Palestynie od października 2023 roku zginęło ponad 220 dziennikarzy, w tym wielu podczas wykonywania obowiązków zawodowych, co pokazuje skalę zagrożeń dla środowiska medialnego w strefach konfliktu.

Globalny trend: pogłębiający się kryzys

Indeks RSF 2026 wskazuje na wyraźny, długoterminowy trend pogarszania się warunków pracy dziennikarzy na świecie. W ciągu 25 lat systematycznie rosła liczba państw, w których wolność prasy jest ograniczana, a jednocześnie niemal całkowicie zanikła kategoria krajów o najwyższym poziomie wolności mediów. Obecnie mniej niż 1% światowej populacji żyje w państwach zaklasyfikowanych jako „dobre” pod względem wolności prasy.

Coraz większą rolę odgrywa wykorzystywanie przepisów prawa jako narzędzia nacisku na media. Szczególnie widoczny jest wzrost znaczenia regulacji związanych z bezpieczeństwem narodowym, które w wielu przypadkach służą do blokowania publikacji informacji o znaczeniu publicznym.

Kryminalizacja dziennikarstwa, stosowanie pozwów typu SLAPP oraz instrumentalne wykorzystywanie systemu sądownictwa stały się zjawiskami globalnymi, obecnymi zarówno w państwach autorytarnych, jak i demokratycznych.

Dodatkowo na kondycję mediów wpływają czynniki ekonomiczne, w tym uzależnienie od reklamodawców, koncentracja własności oraz presja ze strony właścicieli mediów. W wielu krajach pogarsza się również klimat społeczny wokół dziennikarzy, którzy coraz częściej stają się celem ataków, kampanii dezinformacyjnych oraz nękania – zarówno w przestrzeni publicznej, jak i w internecie.

Na tym tle państwa takie jak Norwegia pozostają wyjątkiem, utrzymując stabilny system ochrony wolności prasy i wysokie standardy funkcjonowania mediów. W przeciwieństwie do nich wiele krajów Europy Wschodniej, Bliskiego Wschodu czy Afryki funkcjonuje w warunkach permanentnej presji politycznej, konfliktów zbrojnych lub systemowych ograniczeń prawnych.

Raport wskazuje jednoznacznie, że bez zdecydowanych działań na rzecz ochrony dziennikarzy i wzmocnienia niezależności mediów globalny trend pogarszania się wolności prasy będzie się pogłębiał, a dostęp do rzetelnej informacji stanie się coraz bardziej ograniczony.

Metodologia Indeksu Wolności Prasy RSF

Światowy Indeks Wolności Prasy opracowywany przez Reporterów bez Granic służy porównaniu poziomu wolności, z jakiej korzystają dziennikarze i media w 180 krajach i terytoriach. Wolność prasy definiowana jest jako zdolność dziennikarzy – zarówno indywidualnie, jak i zespołowo – do wyboru tematów, tworzenia i rozpowszechniania informacji w interesie publicznym, niezależnie od ingerencji politycznej, ekonomicznej, prawnej i społecznej oraz bez zagrożeń dla ich bezpieczeństwa fizycznego i psychicznego.

Indeks opiera się na wyniku punktowym od 0 do 100, gdzie 100 oznacza najwyższy poziom wolności prasy, a 0 – najniższy. Wynik ten obliczany jest na podstawie dwóch komponentów: ilościowego zestawienia naruszeń wobec dziennikarzy i mediów (takich jak przemoc, zatrzymania, ataki czy ograniczenia działalności) oraz jakościowej analizy sytuacji w danym kraju, przygotowanej na podstawie odpowiedzi ekspertów. W badaniu uczestniczą dziennikarze, badacze, środowiska akademickie oraz obrońcy praw człowieka, którzy wypełniają szczegółowy kwestionariusz dostępny w 25 językach.

Ocena opiera się na pięciu równorzędnych wskaźnikach, które odzwierciedlają złożoność warunków funkcjonowania mediów:

• kontekst polityczny – obejmujący m.in. stopień niezależności mediów od presji politycznej oraz poziom akceptacji dla różnorodności dziennikarskiej,
• ramy prawne – analizujące swobodę działania mediów, dostęp do informacji, ochronę źródeł oraz poziom bezkarności za przestępstwa wobec dziennikarzy,
• kontekst ekonomiczny – dotyczący wpływu polityki państwa, reklamodawców i właścicieli mediów na ich funkcjonowanie,
• kontekst społeczno-kulturowy – uwzględniający presję społeczną, normy kulturowe oraz ograniczenia wynikające z tematów uznawanych za wrażliwe,
• bezpieczeństwo – odnoszące się do zagrożeń fizycznych, psychicznych i zawodowych dla dziennikarzy, takich jak przemoc, zatrzymania, nękanie, inwigilacja czy utrata pracy.

Każdy z tych wskaźników składa się z szeregu szczegółowych pytań i podpytań (od kilkunastu do kilkudziesięciu w zależności od kategorii), które mają równą wagę w końcowej ocenie. W przypadku wskaźnika bezpieczeństwa szczególną rolę odgrywają pytania dotyczące ryzyka przemocy, presji psychicznej oraz szkód zawodowych, takich jak konfiskata sprzętu czy niszczenie redakcji.

Indeks jest „zdjęciem” sytuacji z danego roku kalendarzowego (od stycznia do grudnia), jednak jego twórcy uwzględniają również najnowsze wydarzenia, jeśli mają one istotny wpływ na wolność prasy – takie jak wojny, zamachy stanu, duże ataki na dziennikarzy czy nagłe zmiany legislacyjne.

Wyniki przedstawiane są również w formie mapy świata, gdzie państwom przypisywane są kolory odpowiadające poziomowi wolności prasy:

• 85–100 punktów – „dobry” (zielony),
• 70–85 punktów – „zadowalający” (żółty),
• 55–70 punktów – „problematyczny” (jasnopomarańczowy),
• 40–55 punktów – „trudny” (ciemnopomarańczowy),
• 0–40 punktów – „bardzo poważny” (ciemnoczerwony).

Tak skonstruowana metodologia pozwala nie tylko porównywać kraje między sobą, ale także śledzić długoterminowe trendy oraz zmiany w czasie, uwzględniając zarówno twarde dane o naruszeniach, jak i ocenę jakościową środowiska pracy dziennikarzy.

Źródło: RSF