NBU wprowadza banknot 2000 hrywien: pierwszy na świecie z animowaną, wielobarwną nicią zabezpieczającą

Prezes Narodowego Banku Ukrainy Andrij Pysznyj ogłosił rozszerzenie systemu nominałów krajowej waluty – 4 września 2026 roku do obiegu trafi nowy banknot o nominale 2000 hrywien. Nowy banknot upamiętni Wasyla Stusa, wybitnego ukraińskiego poetę pokolenia sześćdziesiątników, tłumacza, publicystę, prozaika, filozofa, literaturoznawcę, krytyka literackiego, obrońcę praw człowieka, więźnia politycznego ZSRR, członka Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, jednego z czołowych przedstawicieli ukraińskiego ruchu dysydenckiego i bojownika o niepodległość Ukrainy w XX wieku, laureata Państwowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki (pośmiertnie, 1991) oraz Bohatera Ukrainy (pośmiertnie, 2005).

„Wasyl Stus stał się symbolem niezłomnego ukraińskiego ducha” – powiedział Pysznyj podczas briefingu prasowego w NBU. „Uosabiał osobistą odpowiedzialność wobec narodu, państwa i przyszłych pokoleń.”

W wydarzeniu wzięli udział również przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Rusłan Stefańczuk oraz zastępczyni szefa Biura Prezydenta Ukrainy Ołena Kowalska.

„Najwyższy nominał krajowej waluty zawsze stanowił swoistą wizytówkę państwa. Dlatego musi odzwierciedlać historię Ukrainy, jej wartości oraz dziedzictwo intelektualne i duchowe. Nieprzypadkowo więc nowy banknot 2000-hrywnowy uhonoruje Wasyla Stusa – wybitnego ukraińskiego poetę, myśliciela, obrońcę praw człowieka, więźnia politycznego, dysydenta, członka Ukraińskiej Grupy Helsińskiej i bojownika o niepodległość Ukrainy. Jest jednym z najjaśniejszych symboli walki o godność człowieka i wolność. Nawet w obliczu prześladowań i więzienia Wasyl Stus nigdy nie wyrzekł się swoich przekonań, pozostając wierny zasadom wolności, sprawiedliwości i godności ludzkiej” – powiedział Stefańczuk.

„Stus podejmował różne prace, by związać koniec z końcem, w tym pracował w brygadzie budowlanej, jako palacz, a przez pół roku w archiwum historycznym. Zawsze brakowało mu pieniędzy. Ale nigdy nie brakowało mu talentu, a przede wszystkim uczciwości. I teraz to właśnie taka osoba pojawi się na najwyższym nominale ukraińskiej waluty. Moim zdaniem jest to głęboko symboliczne” – powiedziała Ołena Kowalska, zauważając, że za kadencji obecnego prezesa NBU na ukraińskich pieniądzach pojawiają się prawdziwi patrioci, w tym ci, którzy oddali życie za Ukrainę, jej język i wolność.

Zmiany gospodarcze wymuszają zmiany w nominałach

„Dla banku centralnego każdego kraju rodzina krajowych banknotów nie jest czymś statycznym” – wyjaśnił Pysznyj. „Gospodarka się zmienia. Zmieniają się poziomy dochodów, ceny, wolumen gotówki w obiegu i zachowania płatnicze ludzi. Nominały krajowej waluty muszą odzwierciedlać te zmiany. Tak jak zmiany gospodarcze w 2019 roku doprowadziły do wprowadzenia banknotu 1000-hrywnowego, tak w 2026 roku pojawiła się uzasadniona potrzeba wprowadzenia banknotu 2000-hrywnowego.”

Autorzy komunikatu przedstawiają trzy główne przesłanki tej decyzji. Po pierwsze, w ciągu siedmiu lat od wprowadzenia banknotu 1000-hrywnowego średnie miesięczne wynagrodzenie na Ukrainie potroiło się, podczas gdy ceny, mierzone wskaźnikiem cen konsumpcyjnych, podwoiły się. Zwiększyło to zapotrzebowanie na większe ilości gotówki – o ile po wprowadzeniu banknotu 1000-hrywnowego przeciętne miesięczne wynagrodzenie można było wypłacić w gotówce przy użyciu około dziesięciu banknotów najwyższego nominału, to w 2026 roku potrzeba by już ponad trzydziestu takich banknotów.

Po drugie, wolumen gotówki w obiegu więcej niż się podwoił – z niemal 390 miliardów hrywien w 2019 roku do ponad 970 miliardów hrywien według stanu na 1 lipca 2026 roku. Zwiększone zapotrzebowanie na gotówkę wynika między innymi z warunków wojennych. Jak zaznaczył prezes NBU, odporność systemu finansowego zależy nie tylko od dostępności i nieprzerwanego funkcjonowania infrastruktury płatności bezgotówkowych, ale też od wygodnego dostępu do bezpiecznej gotówki – co ma szczególne znaczenie dla mieszkańców społeczności przyfrontowych, którzy muszą mieć możliwość dokonywania płatności nawet tam, gdzie brakuje stabilnej łączności.

Po trzecie, zmieniła się struktura gotówki w obiegu – banknoty 1000-hrywnowe stanowią już ponad 55 procent łącznej wartości wszystkich banknotów w obiegu. W międzynarodowej praktyce bankowości centralnej uznaje się to za sygnał wskazujący na potrzebę wprowadzenia banknotu o wyższym nominale.

„Dziś 96 na 100 transakcji kartą płatniczą to transakcje bezgotówkowe” – powiedział Pysznyj. „To mocny wynik, który odzwierciedla zaufanie do systemu finansowego. Jednak wojna codziennie przypomina nam, że system finansowy musi być nie tylko nowoczesny, ale i odporny. Odporność oznacza nie tylko sprawnie funkcjonującą infrastrukturę bezgotówkową, ale też dostęp ludzi do gotówki. Dlatego gotówka pozostaje ważnym środkiem płatniczym, a Ukraińcy potrzebują różnych form pieniądza. Zadaniem NBU jest zapewnienie, by każda z tych form była wiarygodna, wygodna, dostępna i bezpieczna.”

Korzyści z rozszerzenia systemu nominałów

Wprowadzenie banknotu 2000-hrywnowego ma przynieść korzyści zarówno państwu, jak i społeczeństwu oraz biznesowi. Dla państwa oznacza to niższe koszty logistyki gotówkowej i obsługi obiegu pieniężnego – do przetworzenia tej samej wartości transakcji potrzeba mniej banknotów, co obniża koszty produkcji, transportu, konwojowania, przetwarzania i przechowywania. Dla banków oznacza to zmniejszone obciążenie operacyjne, usprawnione procesy obsługi gotówki, mniejsze wolumeny gotówki do przetworzenia i szybsze operacje zaopatrzenia w gotówkę. Dla sprzedawców detalicznych – wygodniejszą obsługę klientów i mniejsze obciążenie pracą kasjerów. Dla firm – prostsze i szybsze rozliczenia gotówkowe z klientami. Dla społeczeństwa – większą wygodę w posługiwaniu się gotówką i jej przechowywaniu.

Symbolika banknotu: Wasyl Stus i pokolenie sześćdziesiątników

Na przedniej stronie nowego banknotu umieszczono portret Wasyla Stusa, na odwrocie – budynek Wydziału Filologicznego Donieckiego Uniwersytetu Narodowego, na którym studiował.

„Nowy banknot upamiętnia nie tylko życie Wasyla Stusa, ale też wszystkich, którzy podzielali jego ideały i ducha tamtej epoki ukraińskiego oporu moralnego” – powiedział Pysznyj. „Każdy element ma tu znaczenie. Banknot można czytać jak książkę. Zobaczą Państwo elementy inspirowane mozaikami Ałły Horskiej – na przykład wizerunek pustułki z jej słynnego panelu mariupolskiego. Pustułka to ptak zdolny zawisnąć w jednym miejscu wbrew najsilniejszym wiatrom. To niezwykle trafna metafora sześćdziesiątników. Sprzeciwiali się systemowi, który wydawał się wszechpotężny. Ich pokolenie nie miało ani państwa, ani ochrony, ale posiadało wewnętrzną wolność. To właśnie ta wewnętrzna wolność położyła fundamenty pod przyszłą niepodległość Ukrainy.”

Banknot zawiera także motywy zaczerpnięte z wiersza napisanego przez Stusa podczas odbywania kary więzienia, w tym fragment mówiący o migoczącej świecy zwiastującej świt, który przyszły prawnuk nazwie już po prostu dniem. Słowa te wydrukowano czcionką inspirowaną projektami graficznymi Heorhija Narbuta, twórcy ukraińskiego stylu państwowego z lat 1917–1919 i projektanta pierwszych banknotów hrywnowych oraz szahów Ukraińskiej Republiki Ludowej. Zastosowanie tej czcionki ma podkreślać, że banknot stanowi wizualny wyraz ukraińskiej państwowości.

Rozbudowane zabezpieczenia

Wygląd nowego banknotu nawiązuje do stylistyki zmodernizowanych banknotów hrywnowych emitowanych w latach 2014–2019. Kolorystyka i rozmiar mają ułatwiać odróżnienie go od innych nominałów – wymiary banknotu to 75 na 166 milimetrów, a dominującym kolorem jest niebieski.

Banknot zawiera ponad dwadzieścia zabezpieczeń, łączących technologie papiernicze i zaawansowane techniki druku chroniące przed fałszerstwem. Wśród nich znajduje się zaktualizowana nić okienkowa – polimerowa nić częściowo osadzona w papierze w kolorach niebieskim i żółtym, z wyraźnym, złożonym efektem optycznie zmiennym widocznym przy przechylaniu banknotu – a także element SPARK OVI z efektem kinematycznym, dający przy przechylaniu banknotu stopniowe przejścia kolorystyczne od fioletowego do złotozielonego w wybranych partiach wizerunku.

„To pierwszy na świecie banknot wykorzystujący unikalną, opatentowaną nić zabezpieczającą Anima™ Colour – wielobarwną i animowaną” – powiedział Pysznyj. „Nić została opracowana specjalnie dla NBU w kolorach niebieskim i żółtym. Przy przechylaniu banknotu tworzy zarówno efekt ruchu, jak i przekształcenia obrazu, w którym Tryzub zmienia się w znak hrywny. Producent zaprezentował ten nowy produkt dopiero pod koniec kwietnia 2026 roku, a my zdążyliśmy już zastosować go na nowym banknocie.”

Symboliczna data wprowadzenia

Datę wprowadzenia nowego banknotu do obiegu – 4 września 2026 roku – wybrano nieprzypadkowo.

„4 września 1965 roku, podczas premiery filmu Cienie zapomnianych przodków w kijowskim kinie Ukraina, Wasyl Stus wraz z Wiaczesławem Czornowiłem i Iwanem Dziubą zorganizowali pierwszy jawny publiczny protest w ZSRR przeciwko masowym represjom politycznym wobec ukraińskiej inteligencji. 4 września 1985 roku Wasyl Stus zmarł w obozie pracy o specjalnym rygorze” – wyjaśnił prezes NBU.

Źródło i zdjęcia: Narodowy Bank Ukrainy