Pierwszy taki gest w historii — ukraiński wywiad ujawnia dokumenty sowieckie o Polakach i Ukraińcach
Służba Wywiadu Zagranicznego Ukrainy przekazała do Branżowego Archiwum Państwowego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej 15 odtajnionych spraw archiwalnych, obejmujących łącznie 32 tomy i 5384 karty dokumentów dotyczących stosunków polsko-ukraińskich w latach 1939–1947. Przekazanie odbyło się w ramach inicjatywy prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego, zakładającej udostępnienie dokumentów archiwalnych poświęconych historii relacji między obu narodami — był to pierwszy w historii przypadek przekazania przez ukraiński wywiad zagraniczny materiałów z okresu sowieckiego do tego archiwum.
Przekazane materiały dotyczą sytuacji społeczno-politycznej i gospodarczej na terenach ówczesnej Ukrainy Zachodniej i Polski, a także stosunków międzyetnicznych między Polakami a Ukraińcami w tamtym okresie. Wśród dokumentów znalazły się między innymi materiały o sytuacji politycznej i społeczno-gospodarczej w powojennej Polsce, o działalności polskich partii nacjonalistycznych oraz zbrojnych organizacji i oddziałów na terenach obecnych zachodnich obwodów Ukrainy i ówczesnej Polski w latach 1944–1945, akta dotyczące byłych dowódców Armii Krajowej, a także wytyczne sowieckiego NKGB i innych organów bezpieczeństwa odnoszące się do zwalczania antysowieckiej działalności polskiego ruchu nacjonalistycznego oraz materiały o agentach ulokowanych przez sowieckie służby specjalne zarówno w strukturach OUN, jak i w polskich partiach oraz formacjach zbrojnych.
Jak podkreśliła Służba Wywiadu Zagranicznego Ukrainy, materiały te pokazują szeroko zakrojoną działalność sowieckich służb specjalnych, których celem było zniszczenie polskiego podziemia — działalność ta w istotnym stopniu przyczyniała się do destabilizacji stosunków ukraińsko-polskich w tamtym czasie. Wśród przekazanych dokumentów znalazły się jednak również świadectwa porozumienia między Ukraińcami a Polakami, w tym ulotki kolportowane przez przedstawicieli polskiego podziemia, wzywające ludność ukraińską do wspólnego działania przeciwko reżimom hitlerowskiemu i sowieckiemu, a także odezwy OUN skierowane do Polaków, nawołujące do wzajemnego porozumienia.
Podczas prezentacji przedstawiciele ukraińskiego wywiadu zwrócili uwagę, że funkcjonariusze sowieckiego aparatu bezpieczeństwa przy sporządzaniu dokumentów celowo dobierali negatywne przykłady działalności OUN, UPA oraz polskich organizacji nacjonalistycznych, aby przedstawić zarówno ukraiński ruch narodowowyzwoleńczy, jak i polskie podziemie antysowieckie w negatywnym świetle, zdyskredytować je w oczach opinii publicznej i uzasadnić brutalne działania zmierzające do ich stłumienia oraz likwidacji.
Przekazanie dokumentów odbyło się 8 września w Akademii Dyplomatycznej Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy im. Hennadija Udowenki, podczas prezentacji historyczno-geograficznej infrastruktury programowej „Ofiary konfliktu polsko-ukraińskiego w latach 1939–1947″. Infrastruktura ta jest częścią projektu badawczego o tym samym tytule, zainicjowanego przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej w 2018 roku i obejmującego dokumenty z centralnych, obwodowych oraz branżowych instytucji archiwalnych Ukrainy dotyczące historii relacji między narodem ukraińskim a polskim.
Wydarzenie to określono jako jeden z pierwszych praktycznych kroków w realizacji inicjatywy prezydenta Zełenskiego, mającej na celu uregulowanie wrażliwych kwestii wspólnej historii ukraińsko-polskiej. Jednocześnie ma ono stanowić jeden ze sposobów przeciwdziałania rosyjskim narracjom dezinformacyjnym i propagandowym, których celem jest manipulowanie historią i pogarszanie stosunków między Ukrainą a Polską. Służba Wywiadu Zagranicznego Ukrainy zapowiedziała, że będzie nadal wspierać udostępnianie materiałów dokumentalnych istotnych dla wzmacniania konstruktywnego dialogu oraz rozwoju dobrosąsiedzkich relacji między obu krajami.
Źródło i zdjęcia: Ambasada Ukrainy w Rzeczypospolitej Polskiej/Służba Wywiadu Zagranicznego Ukrainy.