Monika Borkowska prowadziła w programie Po Dziesiątej w Telewizji Republika dyskusję z udziałem posła Mariusza Goska z Prawa i Sprawiedliwości, Krystiana Kamińskiego z Konfederacji Europejskiej, Mateusza Sysiaka z Nowej Fali oraz Elżbiety Zakrzewskiej z Unii Pracy — połączonej zdalnie. Głównym tematem była spodziewana nieobecność Zełenskiego na konferencji URC w Gdańsku, odesłanie Orderu Orła Białego oraz konsekwencje kryzysu dla polskich firm i polskiej polityki wschodniej.
Order wrócił do kancelarii
Borkowska poinformowała, że Order Orła Białego odesłany przez Zełenskiego dotarł już do Kancelarii Prezydenta RP, a konferencja w Gdańsku prawdopodobnie odbędzie się bez udziału ukraińskiego prezydenta. Przytoczyła również informację byłego ambasadora Polski na Ukrainie, według której decyzja Zełenskiego o nieobecności w Gdańsku zapadła jeszcze przed całą aferą orderową — co burzy narrację, jakoby to Nawrocki był wyłącznym sprawcą kryzysu.
Gosek: Zełenski zachowuje się jak typowy niewdzięcznik
Poseł Gosek skomentował powrót orderu słowami, że polskie odznaczenia jak orły wróciły do swojego gniazda — do Rzeczypospolitej. Kto uważa, że prezydent broniący polskiej tożsamości i pamięci ofiar powinien oddać polski order, ten dowodzi, że nigdy na niego nie zasługiwał. Gosek ocenił Zełenskiego jako typowego niewdzięcznika — Polska była potrzebna, gdy szła pomoc militarna i humanitarna, gdy Polacy otwierali domy, a dziś Kijów ważniejsze relacje utrzymuje z Niemcami i Francją.
Ostrzegł, że odbudowa Ukrainy i tak wpadnie głównie w ręce Niemców — podobnie jak stało się z instrumentem SWIFT, gdzie niemieccy urzędnicy blokowali sankcje przez trzy tygodnie, dając czas rosyjskim oligarchom na wyprowadzenie pieniędzy. Te same Niemcy, które na początku oferowały pięć tysięcy hełmów, teraz chcą zgarnąć kontrakty odbudowlane. Tusk — jego zdaniem — będzie reprezentował w tej grze interes Berlina, nie Polski.
Zakrzewska: emocje po obu stronach, polscy przedsiębiorcy potrzebują tej konferencji
Elżbieta Zakrzewska z Unii Pracy zajęła odmienne stanowisko. Podkreśliła, że spotkanie w Gdańsku jest bardzo potrzebne — polscy przedsiębiorcy są przygotowani do świadczenia usług na Ukrainie, a Polska jako kraj graniczny będzie naturalnym węzłem logistycznym całego procesu odbudowy. Oceniła, że po obu stronach narosło zbyt wiele złych emocji i należy je wystudzić. Nie próbowała oceniać decyzji Zełenskiego o nieobecności, zaznaczając że nie zna jej przyczyn i że właściwym adresatem tego pytania jest minister Sikorski. Zakrzewska konsekwentnie skupiała się na interesach polskich przedsiębiorców i apelowała o pragmatyczne podejście do sytuacji, zamiast eskalowania napięcia.
Kamiński: wdzięczność nie jest walutą w polityce. Polska powinna użyć weta
Krystian Kamiński z Konfederacji ocenił, że Polska od początku prowadziła błędną politykę wobec Ukrainy, oddając wszystko bez żądania czegokolwiek w zamian. Już w 2022 roku publicznie pisał, że na odbudowie Ukrainy zarobią w kolejności Stany Zjednoczone, Chiny, Niemcy i Francja — Polska jest na tej liście nieobecna, bo nie ma ani potencjału gospodarczego, ani zdolności dyplomatycznych, żeby być traktowaną poważnie. Orientacja Ukrainy na Berlin i Brukselę była widoczna już od szczytu NATO w Wilnie w 2023 roku.
Kamiński stwierdził, że Konfederacja od początku proponowała politykę sprzężenia — ty chcesz coś od nas, my stawiamy swoje warunki, albo wszystko jest rozliczone, albo nic. Zamiast tego Polska oddawała bezwarunkowo, licząc na wdzięczność — która w polityce międzynarodowej nie jest żadną walutą. Liczy się tylko siła i słabość. Jedyną realną kartą przetargową, jaką Polska jeszcze ma, jest weto wobec akcesji Ukrainy do Unii Europejskiej — i zdaniem Kamińskiego należy z niej skorzystać. Zwrócił też uwagę, że konferencja w Gdańsku nie ma większego znaczenia, bo Polska i tak nie byłaby uwzględniona przy kontraktach odbudowlanych.
Na marginesie starcia z Goskiem Kamiński przypomniał, że to właśnie PiS naciskał na Komisję Europejską, żeby ukraińskie zboże mogło wjeżdżać do Polski bez ograniczeń — i dlatego dziś mówienie przez PiS o twardej blokadzie towarów rolniczych z Ukrainy uznał za absurdalne.
Sysiak: sprawa ukraińska jest przegrana od samego początku, ale winę ponoszą wszyscy
Mateusz Sysiak z Nowej Fali zgodził się z oceną, że polska polityka wobec Ukrainy zawiodła — i zawiodła nie tylko w 2022 roku, bo nigdy nie była skuteczna. W 2022 roku była świetna okazja do wynegocjowania konkretnych ustępstw, gdy Ukraina była naprawdę pod ścianą i poszłaby na znacznie większe ustępstwa niż dziś. Po czterech latach войны Ukraińcy mają rozwiniętą technologię wojskową i mogą już powoli dyktować warunki. Ta szansa minęła bezpowrotnie.
Sysiak zaznaczył jednocześnie, że odpowiedzialność rozkłada się szerzej — Polska nie jest jedyną ofiarą ukraińskiej polityki. Ukraina bardzo dobrze wykorzystała Polskę, NATO i kraje zachodnie, a teraz sama pozbiera fundusze. Ocenił, że Zełenski nie jest w pełni suwerennym graczem — jest pod kontrolą oligarchów, którzy go wykreowali politycznie, i to właśnie oni, nie niemieccy ani polscy przedsiębiorcy, w pierwszej kolejności będą odbudowywać Ukrainę po wojnie. Sysiak zwrócił też uwagę, że Ukraina stosuje starą sowiecką szkołę dyplomacji — bez miejsca na wdzięczność, tylko interesy i siła — i wobec takiego podejścia skuteczne są wyłącznie twarde działania. Ocenił, że premier Tusk być może sam zaczyna to dostrzegać.
Wołyń jako warunek akcesji do UE
Na koniec tej części dyskusji Borkowska podkreśliła, że trudno sobie wyobrazić poważne rozmowy o przyjęciu Ukrainy do Unii Europejskiej w sytuacji, gdy Kijów nie rozliczył się z historią UPA i banderyzmu. Gosek przypomniał, że prezydent Nawrocki postawił już jasny warunek — akcesja nie będzie możliwa, dopóki Ukraina nie rozliczy się z historią. Kamiński wskazał weto w sprawie akcesji jako jedyną silną kartę przetargową, którą Polska powinna teraz aktywnie wykorzystywać.
