Prof. Andrzej Zapałowski o relacjach polsko-ukraińskich. Operacja „Wisła”, spór o historię i bezpieczeństwo Polski

•
Nowe
Relacje polsko-ukraińskie, historyczne spory dotyczące Operacji Wisła i rzezi wołyńskiej, możliwe scenariusze rozwoju sytuacji po zakończeniu wojny oraz koszty pomocy udzielanej Ukrainie – to główne tematy rozmowy Leszka Sykulskiego z prof. Andrzejem Zapałowskim. Poseł na Sejm RP i członek Sejmowej Komisji Obrony Narodowej przedstawił swoje oceny dotyczące zarówno powojennej historii, jak i aktualnych wyzwań dla polskiego bezpieczeństwa.

Operacja Wisła, a nie Akcja Wisła

Jednym z pierwszych tematów rozmowy była nazwa działań przeprowadzonych w 1947 roku. Prof. Zapałowski przekonywał, że określenie „Akcja Wisła” przesuwa akcent z wojskowego charakteru przedsięwzięcia na przesiedlenie ludności ukraińskiej. Według niego przesiedlenia stanowiły element uzupełniający operację, której zasadniczym celem było zlikwidowanie zaplecza organizacyjnego i społecznego UPA.

Rozmówca przywołał rozkaz dotyczący Operacji Wisła, w którym wymieniono zwalczanie ukraińskich oddziałów zbrojnych oraz pomoc Państwowemu Urzędowi Repatriacyjnemu w działaniach przesiedleńczych. Zwrócił również uwagę na wojskową terminologię. Jak wyjaśniał, działania obejmujące kilka dywizji mają charakter operacyjny, a dokumentacja przechowywana w Centralnym Archiwum Wojskowym była opisywana jako dotycząca Operacji Wisła.

Zapałowski wskazywał, że działania UPA na południowo-wschodnich terenach Polski trwały jeszcze przez kilka lat po zakończeniu okupacji niemieckiej. Jego zdaniem to właśnie działalność podziemia ukraińskiego doprowadziła do przeprowadzenia operacji.

Ważnym elementem jego wypowiedzi była historia ujawnienia struktur UPA. Według profesora 23 maja 1947 roku w Lesku zgłosił się na milicję referent organizacyjny nadrejonu OUN „Chłodny Jar”, który przekazał informacje o strukturach organizacji. Zapałowski mówił, że dopiero po uzyskaniu tych danych Wojsko Polskie było w stanie w ciągu około trzech tygodni rozbić zasadniczą część struktur UPA. Dwie sotnie miały uciec do Czechosłowacji.

Profesor powołał się także na dokumenty odnalezione przez dr. Artura Brożyniaka z rzeszowskiego oddziału IPN w archiwum w Kijowie. Według jego relacji materiały wskazywały, że już w lutym 1947 roku komuniści ukraińscy dysponowali szczegółowym wykazem struktur OUN i sotni działających na terytorium Polski. Informacje te nie miały jednak zostać przekazane polskiej stronie.

Zapałowski połączył ten wątek z odwołaniem Nikity Chruszczowa ze stanowiska na Ukrainie. Przywołał publikację biograficzną poświęconą radzieckiemu przywódcy, w której – jak relacjonował – opisano, że w lutym 1947 roku Stalin odsunął Chruszczowa i zastąpił go Łazarem Kaganowiczem. Chruszczow miał wrócić na stanowisko we wrześniu tego samego roku.

Na tej podstawie Zapałowski przedstawił hipotezę, że struktury banderowskie działające w Polsce mogły być od jesieni 1945 roku w znacznym stopniu kontrolowane przez ukraińskie NKWD. Zastrzegł przy tym, że nie dysponuje jednoznacznymi dowodami potwierdzającymi tę tezę.

Spór o granicę polsko-radziecką i znaczenie Birczy

Kolejnym historycznym wątkiem była powojenna granica Polski ze Związkiem Radzieckim. Zapałowski podkreślał, że jej przebieg nie został ostatecznie rozstrzygnięty w 1944 roku, a negocjacje i spory trwały również w latach 1945–1946. Powołał się na publikacje dotyczące polskiej granicy wschodniej i wskazywał, że ostateczne ustalenia miały zapaść w maju 1946 roku.

W tym kontekście omówił trzy ataki UPA na Birczę, przeprowadzone jesienią 1945 roku i w styczniu 1946 roku. Jego zdaniem utrzymanie miejscowości miało znaczenie nie tylko lokalne, ale również strategiczne. Bircza stanowiła centrum obszaru Pogórza Przemyskiego, na którym – według jego relacji – polska administracja przez długi czas miała ograniczoną możliwość działania. Wymienił m.in. gminy Wojtkowa i Kuźmina, których administracja miała funkcjonować w Birczy.

Profesor zwrócił uwagę na postać Wasyla Hałasy, którego określił jako jednego z najważniejszych działaczy OUN na terenie Polski. Według jego relacji Hałasa przez około dwa lata przebywał w Aksmanicach, skąd kierował działalnością sotni na obszarze od Lubaczowa po Łemkowszczyznę. Zapałowski podkreślał, że miejsce jego pobytu znajdowało się blisko radzieckich strażnic granicznych. Po przejściu na Wołyń w 1947 roku Hałasa miał zostać aresztowany, a później – jak mówił profesor – zamieszkać na osiedlu NKWD w Kijowie.

W rozmowie pojawił się również spór o przebieg granicy w rejonie Borysławia, Chyrowa i Medyki. Zapałowski twierdził, że polscy komuniści zabiegali w latach 1945–1946 o przyłączenie do Polski zagłębia borysławskiego i utrzymanie drożności połączenia kolejowego prowadzącego przez Chyrów. Chruszczow miał się temu sprzeciwiać. Ostatecznie do Polski wróciło kilkanaście miejscowości, w tym Medyka, która – według wypowiedzi profesora – pozostawała w granicach Związku Radzieckiego do maja 1948 roku.

Zapałowski interpretował politykę Chruszczowa jako działanie na rzecz zwiększania terytorialnych wpływów ukraińskich. Wskazał przy tym na późniejsze włączenie Krymu do Ukraińskiej SRR w 1954 roku.

Zarzuty dotyczące środowiska historyków

Leszek Sykulski przytoczył fragment książki, w którym Zapałowski napisał o powstaniu na polskich uczelniach nieformalnej „spółdzielni proukraińskich historyków”. Według autora środowisko to miało przez lata przedstawiać polskie podziemie niepodległościowe i UPA w sposób zrównujący ich działalność.

Zapałowski uzasadniał swoją krytykę m.in. brakiem – w jego ocenie – odpowiedniego przygotowania części badaczy do analizowania działań wojskowych. Wskazał, że podczas Operacji Wisła trzykrotnie zmieniano regulamin walki, a ten aspekt nie miał być należycie uwzględniany w publikacjach historycznych, które krytykował.

Profesor opisywał również genezę środowiska, wiążąc ją z seminarium doktoranckim prof. Tomasza Strzembosza. Wymienił prof. Grzegorza Motykę oraz innych historyków, którzy mieli później pracować na różnych polskich uczelniach. Do środowiska mieli dołączać kolejni badacze, w tym Igor Hałagida, wcześniej związany z IPN w Gdańsku.

Zapałowski twierdził, że grupa miała wpływać na recenzowanie prac naukowych i ograniczać możliwość prezentowania odmiennych interpretacji. Wśród przykładów wymienił próbę podważenia doktoratu dr. Siekierki, sprawę habilitacji dr Kulińskiej na Uniwersytecie Rzeszowskim oraz odejście dr. Artura Brożyniaka z seminarium doktoranckiego prowadzonego przez prof. Pisulińskiego. Według relacji profesora Brożyniak miał opuścić seminarium po przedstawieniu odmiennej interpretacji Operacji Wisła, a doktorat obronić później na Uniwersytecie w Toruniu.

Zapałowski mówił również o grantach krajowych i zagranicznych, które – w jego ocenie – wspierały rozpowszechnianie określonej interpretacji historii. Wspomniał, że część finansowania miała pochodzić od organizacji kanadyjskich.

W rozmowie pojawił się także wątek rodziny Adama Bodnara, która – według przytoczonych informacji – została przesiedlona w ramach Operacji Wisła z okolic Sanoka. Zapałowski twierdził, że potomkowie osób przesiedlonych są obecni w różnych środowiskach państwowych i publicznych, a ich rodzinne związki z tym wydarzeniem mogą mieć wpływ na sposób postrzegania operacji.

Profesor odniósł się również do śledztwa dotyczącego decyzji o przesiedleniu ludności ukraińskiej w 1947 roku. Sykulski przywołał fragment książki dotyczący umorzenia postępowania przez prokuratora IPN w Rzeszowie, sprzeciwu wobec tej decyzji oraz roli Adama Bodnara i prof. Grzegorza Motyki w działaniach na rzecz powrotu do sprawy. Zwrócono uwagę, że Motyka przez wiele lat używał określenia „Akcja Wisła”, natomiast w publikacji z 2025 roku zamieścił rozdział zatytułowany „Operacja Wisła w 1947 roku”.

Zapałowski krytykował także sposób oceny dorobku naukowego na polskich uczelniach. Jego zdaniem system akademicki zbyt mocno koncentruje się na punktacji i procedurach administracyjnych, a za mało na rzeczywistym dorobku badaczy oraz popularyzacji nauki. Wskazał w tym kontekście m.in. na dr. Artura Brożyniaka, dr Kulińską i dr. Szewkę.

Wołyń, publikacje Siemaszków i spór o upamiętnienie Birczy

W dalszej części rozmowy przywołano działalność Ewy i Władysława Siemaszków oraz ich dwutomową publikację „Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945”. Zapałowski wspominał, że w latach 1997–1998, kiedy był posłem, autorzy zwrócili się do niego o pomoc w wydaniu książki. Jak relacjonował, przez około dwa lata zabiegano o możliwość jej publikacji. Wstęp do opracowania napisał prof. Ryszard Szawłowski.

Sykulski przypomniał koncepcję Szawłowskiego określaną jako „Genocidum atrox”, odnoszącą się do trzech ludobójstw dokonanych przez III Rzeszę, Związek Radziecki i nacjonalistów ukraińskich. Rozmówcy podkreślali skalę okrucieństwa zbrodni na ludności polskiej oraz udział w nich nie tylko członków UPA, ale również części ukraińskich mieszkańców.

Następnie rozmowa wróciła do Birczy i usunięcia jej nazwy z tablicy na Grobie Nieznanego Żołnierza. Sykulski przypomniał, że upamiętnienie walk o miejscowość zostało przywrócone dopiero po kilku latach. Zapałowski mówił, że tablica została zmieniona w 2017 roku na polecenie ówczesnego ministra obrony Antoniego Macierewicza, a decyzję wiązał z działaniami prof. Sławomira Cenckiewicza. Według jego relacji impulsem była wypowiedź szefa ukraińskiego IPN Wołodymyra Wiatrowycza, który miał twierdzić, że w Birczy walczyły oddziały NKWD.

Profesor opisywał protesty samorządów, władz województwa podkarpackiego i środowisk historycznych przeciwko usunięciu nazwy miejscowości. Wspomniał również o działaniach na rzecz jej przywrócenia, które zakończyły się w marcu 2026 roku.

Szczegółowo przedstawił trzeci atak na Birczę z 6 stycznia 1946 roku. Według jego relacji dowództwo obrony miejscowości objął wówczas major Kuźmienko, ukraińskiego pochodzenia, zastępując polskiego dowódcę pułku. Na rynku znajdowały się trzy moździerze, którymi dowodził porucznik Grabarczyk, były żołnierz 27. Wołyńskiej Dywizji AK. Grabarczyk miał wydać rozkaz otwarcia ognia bez zgody Kuźmienki. Zapałowski twierdził, że ostrzał na tym odcinku spowodował największe straty wśród atakujących.

Bircza została obroniona, choć część miejscowości spłonęła, zginęli żołnierze, a ludność cywilna poniosła straty. Profesor przytoczył także relację pułkownika Burdona, uczestnika obrony, który miał potwierdzić znaczenie decyzji Grabarczyka dla powstrzymania atakujących. Wspomniał ponadto, że po walkach major Kuźmienko wystąpił o przeniesienie na zachodnią granicę.

Jak może wyglądać Ukraina po wojnie?

W drugiej części rozmowy uczestnicy przeszli do współczesnych relacji polsko-ukraińskich. Sykulski zapytał, jakie warunki musiałyby zostać spełnione, aby możliwa była ich normalizacja.

Zapałowski ocenił, że konieczna byłaby zmiana ukraińskich elit. Wyróżnił dwie grupy: oligarchię gospodarczą, która – według jego charakterystyki – traktuje Ukrainę przede wszystkim jako obszar wpływów biznesowych, oraz środowiska nacjonalistyczne, które mają postrzegać Polskę przez pryzmat ideologii ukraińskiego nacjonalizmu.

Profesor przywołał również poglądy Michała Siudaka dotyczące ukraińskiej myśli politycznej. Według przedstawionej przez niego interpretacji poza ideologami nacjonalizmu ukraińskiego wielu ukraińskich twórców myśli politycznej miało orientację prorosyjską. W tym kontekście wymieniono m.in. Mychajła Hruszewskiego.

Rozmówcy odnieśli się do myśli Jerzego Giedroycia. Zapałowski przekonywał, że w Polsce jest ona przedstawiana w sposób wybiórczy. W jego ocenie Giedroyc popierał współpracę polsko-ukraińską, ale jednocześnie wskazywał na konieczność uwzględniania sytuacji, w której Ukraina zbliżałaby się do Niemiec. W takim wariancie Polska powinna – według przytoczonej interpretacji – poprawiać relacje z Rosją.

Zapałowski uważał, że już podczas trwającej wojny należy analizować możliwy kształt Ukrainy po jej zakończeniu. Przedstawił scenariusz, w którym Rosja mogłaby przejąć nie tylko Krym i cztery obwody, ale również całą lewobrzeżną Ukrainę. Wskazał przy tym na niepewność dotyczącą przyszłości Mikołajewa i Odessy.

Jego zdaniem Rosja miałaby trudności z utrzymaniem kontroli nad obszarami, na których nie ma odpowiednio dużej grupy ludności prorosyjskiej, ponieważ okupacja wymaga również stworzenia administracji. Zapałowski oceniał, że w każdym z rozważanych scenariuszy Polska nadal będzie graniczyć z Ukrainą.

Jednocześnie wyraził obawę, że po zakończeniu działań wojennych zachodnie państwa ograniczą finansowanie Ukrainy, a Rosja będzie utrzymywać pozostałą część państwa ukraińskiego w stanie długotrwałej destabilizacji. Wskazywał również na rolę zagranicznych służb w finansowaniu różnych środowisk politycznych na Ukrainie. Twierdził, że zachodnie państwa wspierały środowiska antyrosyjskie, a Rosja miała wykorzystywać nacjonalizm ukraiński do osłabiania wewnętrznej spójności Ukrainy.

W tym kontekście Zapałowski przywołał także wyniki wyborów na Ukrainie po 1990 roku i przedstawił tezę, że gdyby zachodnie ziemie Ukrainy nie znalazły się w granicach tego państwa, opcja prozachodnia nie miałaby szans na zwycięstwo.

Sykulski nawiązał do wypowiedzi Viktora Orbána o możliwej dezintegracji Ukrainy oraz pojawiających się spekulacji dotyczących ewentualnego powstania Republiki Zachodnio-Ukraińskiej. Wspomniał w tym kontekście nazwisko mera Lwowa Andrija Sadowego, który – według przywoływanych scenariuszy – mógłby stanąć na czele takiego organizmu państwowego.

Rozmówcy wymienili również publikacje Michała Siudaka dotyczące ukraińskiej geopolityki i ideologii nacjonalistycznej. Sykulski wskazał na antologię „Ukraińska geopolityka. Wybór tekstów źródłowych” oraz „Swastyka i eugenika. Wybór tekstów nacjonalistów ukraińskich”. Zapałowski był recenzentem tych opracowań. Wśród omawianych postaci pojawili się m.in. Hruszewski, Kubijowycz, Łypa, Rudnicki, Szuchewycz i Bandera.

Unijna pożyczka dla Ukrainy i polskie wydatki

Kolejnym tematem były koszty pomocy dla Ukrainy. Sykulski przywołał wypowiedź wiceministra spraw zagranicznych Marcina Bosackiego z 18 listopada 2026 roku, według której Polska miałaby ponosić około 80 mln euro rocznie kosztów obsługi unijnej pożyczki dla Ukrainy o wartości 90 mld euro. Wskazał, że koszty odsetkowe miałyby obowiązywać od 2028 roku, a udział Polski oznaczałby ponad 300 mln zł rocznie.

Prowadzący zaznaczył, że nie chodzi o bezpośrednią pożyczkę Polski dla Ukrainy, lecz o udział w finansowaniu kosztów wspólnego zadłużenia Unii Europejskiej. Zwrócił również uwagę na wcześniejszą pomoc wojskową, obejmującą m.in. ponad 100 mln sztuk amunicji, czołgi, bojowe wozy piechoty, transportery opancerzone, śmigłowce, samoloty MiG-29 i broń strzelecką.

Zapałowski przedstawił własną relację z wydarzenia w polskim parlamencie, podczas którego miała przebywać delegacja kilkunastu ukraińskich parlamentarzystów. Twierdził, że nie został zaproszony na spotkanie, a informacje o jego przebiegu uzyskał od innego posła. Według tej relacji jeden z młodych parlamentarzystów miał wstać i zawołać „Sława Ukrainie”, po czym okrzyk powtórzyli pozostali uczestnicy spotkania.

Poseł wskazał także, że w Sejmie rozmawiano o kolejnych 45 mld euro na pomoc dla Ukrainy w następnym roku. Krytykował sposób podejmowania decyzji dotyczących finansowania i twierdził, że Polska ma ograniczony wpływ na te ustalenia.

Wyposażenie policji i Straży Granicznej

W dalszej części Zapałowski zestawił pomoc przekazywaną Ukrainie ze stanem wyposażenia polskich służb. Przywołał sprawę dwóch policjantów z Krakowa, którzy – według informacji medialnych przytoczonych w rozmowie – mieli kupić kamizelki kuloodporne za własne pieniądze. Wspomniał również o funkcjonariuszu, który używał prywatnej stazy.

Na tym tle poseł przedstawił informacje, które – jak zaznaczył – otrzymał prywatnie z magazynów MSW. Według jego relacji w lipcu 2023 roku na Ukrainę przekazano około 4,5 tys. karabinków, kilka tysięcy kamizelek kuloodpornych, inny sprzęt oraz około 10 mln sztuk amunicji.

Zapałowski mówił, że polska policja i Straż Graniczna nadal mają problemy z wyposażeniem. Wskazywał, że kamizelki kuloodporne nie są dostępne dla wszystkich funkcjonariuszy, a w patrolach Straży Granicznej długą broń ma – według jego opisu – przynajmniej jedna osoba.

Poseł przypomniał, że składał trzy interpelacje dotyczące braków amunicji i ograniczonej liczby ćwiczeń strzeleckich. Według podanych przez niego danych przed 2022 rokiem policjanci mieli wykorzystywać rocznie około 20 mln sztuk amunicji pistoletowej i 1,5 mln sztuk amunicji do broni gładkolufowej. Później zapasy miały spaść do kilku milionów sztuk. Po interwencjach i korespondencji z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych zamówiono – jak relacjonował – 50 mln sztuk amunicji.

Zapałowski zwracał uwagę, że zwykli funkcjonariusze policji i Straży Granicznej odbywają niewiele ćwiczeń strzeleckich. Oceniał, że w praktyce strzelają zaledwie dwa lub trzy razy w roku, oddając niewielką liczbę strzałów.

W jego opinii Polska, jako państwo sąsiadujące z krajem objętym wojną, powinna przekazywać Ukrainie wyłącznie nadwyżki sprzętu i uzbrojenia. Twierdził również, że przedłużanie wojny zwiększa zagrożenie dla Polski, ponieważ Rosja może z czasem zbliżać się do jej granic.

Rakieta nad Polską i pytania o dowodzenie obroną powietrzną

Rozmówcy odnieśli się do naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej w nocy z 19 na 20 listopada 2026 roku. Sykulski przypomniał, że minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz poinformował o upadku rakiety Ch-101.

Zapałowski stwierdził, że Ukraina ma ograniczone możliwości zwalczania rosyjskich rakiet, choć nadal może strącać część dronów. Wskazywał na skalę ataku, w którym – według wstępnych informacji, na które się powoływał – miało uczestniczyć ponad 100 rakiet. Dopuszczał możliwość błędnego zaprogramowania pocisku i oceniał, że z prawdopodobieństwem 99 proc. Rosja nie zamierzała doprowadzić do jego upadku na terytorium Polski.

Większe zastrzeżenia poseł zgłosił wobec polskiego systemu dowodzenia obroną powietrzną. Poinformował, że trzy lub cztery miesiące wcześniej skierował interpelację do ministra obrony narodowej, pytając o podporządkowanie jednostek przeciwlotniczych Dowództwu Operacyjnemu. Wymienił 18. Pułk Przeciwlotniczy w rejonie Zamościa, 3. Brygadę Rakietową wyposażoną w systemy Patriot oraz dywizjony przeciwlotnicze 18. Dywizji.

Po dwóch miesiącach otrzymał – jak relacjonował – odpowiedź, że jednostki te są podporządkowane Dowództwu Operacyjnemu. Zapałowski pytał, dlaczego w takim razie rakieta przemieszczająca się nad obszarem kontrolowanym przez 18. Pułk Przeciwlotniczy nie została zestrzelona. Podkreślał, że według przedstawionych mu zasad tylko jednostki podporządkowane Dowództwu Operacyjnemu mogą brać udział w zwalczaniu rakiet, natomiast jednostki podlegające Dowództwu Generalnemu nie mają takich uprawnień.

Wrócił również do wcześniejszego incydentu z udziałem ponad 20 dronów, które spadły na terytorium Polski. Według jego relacji w rejonie znajdowały się jednostki 18. Dywizji wyposażone w zestawy Poprad, ale nie mogły zostać użyte, ponieważ nie podlegały Dowództwu Operacyjnemu. Poseł zapowiedział ponowne podjęcie tej kwestii podczas kolejnego posiedzenia Sejmu.

Nielegalna broń, drony FPV i doświadczenia wojenne

Wątek bezpieczeństwa wewnętrznego obejmował także przemyt broni z Ukrainy. Zapałowski zwracał uwagę na możliwość przewożenia poszczególnych elementów broni osobno. Wskazywał, że w polskim prawie część komponentów jest traktowana jako nieistotna część broni i może być kupowana bez pozwolenia, podczas gdy określone elementy, takie jak lufa czy zamek z komorą zamkową, podlegają innym regulacjom.

Poseł uznał jednak, że poważniejszym zagrożeniem może być doświadczenie zdobywane przez żołnierzy ukraińskich w obsłudze dronów FPV. Według jego relacji tysiące żołnierzy jest szkolonych w wykorzystywaniu takich urządzeń, których zasięg może wynosić kilkadziesiąt kilometrów. Mówił również o samodzielnym montowaniu dronów i przygotowywaniu ładunków przez żołnierzy w jednostkach.

Zapałowski twierdził, że ukraińskie firmy prowadzą już odpłatne szkolenia z obsługi dronów dla Polaków. Przytoczył przykład młodych osób z Podkarpacia, które miały wykazać się dużą precyzją podczas sterowania dronami, przelatując nimi przez otwarte drzwi samochodu znajdującego się około 100 metrów od operatorów.

W jego ocenie doświadczenie bojowe zdobyte przez operatorów dronów może w przyszłości stanowić zagrożenie, zwłaszcza jeśli część osób po zakończeniu wojny nie będzie potrafiła odnaleźć się w życiu cywilnym.

W tym kontekście poseł przywołał dane dotyczące samobójstw w policji. Podał, że w latach 2010–2020 samobójstwo z użyciem broni służbowej popełniło 122 policjantów, a średnio każdego roku miało dochodzić do kilkunastu takich przypadków. Krytykował również przekonanie, że funkcjonariusze i żołnierze przechodzą regularne badania psychologiczne co pięć lat. Według jego wypowiedzi badania psychologiczne i psychiatryczne są wykonywane przede wszystkim na etapie przyjmowania do służby, a późniejsze kontrole mają charakter ogólnych badań zdrowotnych.

Zapałowski mówił również o łatwości, z jaką – według niego – można w warunkach domowych skonstruować niebezpieczne urządzenia. Nie przedstawiał jednak szczegółów technicznych. Jego zasadniczą obawą było to, że osoby wracające z frontu, które nie będą potrafiły przystosować się do życia w cywilu, mogą stanowić poważny problem dla bezpieczeństwa.

Trauma wojenna i powrót weteranów

Na zakończenie rozmowy Zapałowski odwołał się do książki Dave’a Grossmana „O zabijaniu” („On Killing”), którą polecał jako opracowanie dotyczące psychologicznych mechanizmów związanych z odbieraniem życia na polu walki oraz długofalowych skutków traumy wojennej.

Przytoczył dane dotyczące amerykańskich żołnierzy walczących w Wietnamie. Według informacji, które podał, w wojnie uczestniczyło łącznie około 2,5 mln amerykańskich żołnierzy, a około 500 tys. miało doświadczać określanych przez niego jako „choroba pola walki” problemów psychicznych i adaptacyjnych.

Jako przykład trudności z powrotem do życia cywilnego wskazał film „Rambo”, którego pierwsza część – w jego interpretacji – przedstawia los żołnierza niepotrafiącego odnaleźć się po powrocie z wojny.

Zapałowski przywołał również historię polskiego ochotnika, który miał walczyć na Ukrainie przez około dwa lata. Po powrocie do domu nie potrafił normalnie funkcjonować, spał na podłodze i miał prosić żonę, aby reagowała, gdyby ktoś go zaczepił, ponieważ obawiał się, że może go zabić. Po około miesiącu ponownie wyjechał na Ukrainę i wrócił na front. Profesor wspomniał, że po kolejnych dwóch latach jego koledzy z jednostki mieli mu „bardzo brutalnie podziękować”, ale nie ujawnił szczegółów tej sytuacji.

Leszek Sykulski uzupełnił ten wątek, rekomendując książkę Grossmana jako lekturę dotyczącą psychologii zabijania, traumy i zespołu stresu pourazowego (PTSD). Poinformował również, że w materiale zostaną pokazane okładka książki oraz interpelacja posła Zapałowskiego wraz z odpowiedzią Ministerstwa Obrony Narodowej.

Rozmowa zakończyła się ponownym poleceniem książki „Porozmawiajmy o… Ukraińcach. Pojutrze”, informacją o księgarni Wojciecha Sumlińskiego oraz zachętą do śledzenia profili prof. Andrzeja Zapałowskiego.


Źródło materiału

  • Kanał: Leszek Sykulski
  • Tytuł: „Porozmawiajmy o… Ukraińcach. Wywiad z prof. Andrzejem Zapałowskim”
  • Premiera: 21 listopada 2026 r.
  • Długość nagrania: 1 godz. 11 min. 05 sek.
  • Rozmówcy: Leszek Sykulski i prof. Andrzej Zapałowski

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *