Jaremcze, położone w ukraińskich Karpatach nad rzeką Prut, przed II wojną światową należało do najbardziej prestiżowych górskich kurortów Polski. Wypoczywali tu Józef Piłsudski, Jarosław Iwaszkiewicz i Wojciech Kossak. Miejscowość oferowała wówczas standardy, które dla większości mieszkańców II RP pozostawały niedostępne. Dziś jest jednym z popularnych ukraińskich ośrodków turystycznych, a jej atrakcje obejmują nie tylko górskie krajobrazy, wodospad i huculską architekturę, lecz także ślady dawnej historii Polski.
W opublikowanym 18 listopada 2026 r. materiale kanału Tanie PodróżoVanie autor odwiedził Jaremcze podczas podróży kamperem przez Ukrainę. Pokazał współczesną infrastrukturę turystyczną, dawne polskie wille, park zdrojowy, lokalny bazar oraz szlak związany z postacią Ołeksy Dowbusza, najsłynniejszego ukraińskiego zbójnika.
Od huculskiej wioski do prestiżowego kurortu
Jaremcze, określane jako perła Karpat i brama do Huculszczyzny, przed II wojną światową było uznanym uzdrowiskiem i kurortem górskim. Autor filmu porównuje jego ówczesną pozycję do Zakopanego, zaznaczając, że miejscowość miała oferować nawet bardziej luksusowe warunki wypoczynku.
Rozwój Jaremcza rozpoczął się wraz z budową kolei. W 1894 r. była to jeszcze niewielka górska miejscowość zamieszkana przez Hucułów, do której zaglądało niewielu przyjezdnych. Sytuację zmieniło uruchomienie linii kolejowej łączącej Stanisławów, dzisiejszy Iwano-Frankiwsk, z Węgrami.
Trasę poprowadzono przez trudno dostępne tereny górskie, kaniony i wąwozy, wzdłuż rzeki Prut. Jej budowa wymagała zastosowania zaawansowanych jak na tamte czasy rozwiązań technicznych. Autor określa ją jako cud inżynierii i wskazuje, że miała stanowić wzór dla podobnych tras powstających w Szwajcarii i Austrii. Również współcześnie uznaje ją za jedną z najbardziej malowniczych linii kolejowych w Europie.
Dzięki połączeniu kolejowemu Jaremcze stało się łatwiej dostępne dla turystów. Zaczęły powstawać pierwsze przedsiębiorstwa związane z obsługą przyjezdnych, a od czasów austro-węgierskich budowano kolejne wille. W 1907 r. miało ich być około 70.
W 1912 r. miejscowość odwiedził cesarz Austro-Węgier, co dodatkowo umocniło jej prestiż. Przyjazd monarchy sprawił, że Jaremcze zaczęło być postrzegane jako elitarne miejsce wypoczynku. Zamożniejsi goście chcieli odwiedzać kurort, w którym urlop spędził sam cesarz.
Po I wojnie światowej tereny te znalazły się w granicach Polski. Władze II RP kontynuowały rozwój miejscowości, a w 1927 r. Jaremcze uzyskało status uzdrowiska.
Piłsudski, Iwaszkiewicz i Kossak w Jaremczu
W okresie międzywojennym do Jaremcza przyjeżdżali przedstawiciele polskich elit. Wśród odwiedzających byli Józef Piłsudski, pisarz Jarosław Iwaszkiewicz i malarz Wojciech Kossak.
W miejscowości funkcjonował ośrodek rządowy, w którym wypoczywał Piłsudski wraz z najważniejszymi osobistościami państwowymi. Jeden z przedwojennych premierów miał tam również prywatną willę. W czasach sowieckich dawny ośrodek rządowy został zaadaptowany na ośrodek wypoczynkowy dla funkcjonariuszy KGB.
Kurort oferował standardy, które w pierwszej połowie XX wieku były w Polsce rzadkością. W willach i pensjonatach dostępne były prąd, ciepła woda, kanalizacja, radio oraz muzyka odtwarzana z patefonu. Zachowane materiały reklamowe z Jaremcza eksponowały właśnie te udogodnienia. Dla większości ówczesnych Polaków bieżąca woda, elektryczność czy odbiornik radiowy nie były bowiem wyposażeniem codziennego użytku.
Autor zwraca uwagę na różnicę między ofertą prywatnych gospodarzy, którzy mogli zapewnić gościom przede wszystkim nocleg i posiłki z własnego gospodarstwa, a willami przeznaczonymi dla dygnitarzy, oferującymi luksusowe warunki wypoczynku.
Jaremcze było wówczas miejscem spotkania dwóch odmiennych światów. Przyjeżdżali tu bogaci, elegancko ubrani turyści z dużych miast, takich jak Lwów i Warszawa. Na co dzień spotykali się z huculską ludnością rolniczą, która zamieszkiwała okoliczne góry. Autor przypuszcza, że zarówno przyjezdni, jak i miejscowi mogli z zainteresowaniem przyglądać się sobie nawzajem.
Jaremcze dzisiaj – popularny ośrodek turystyczny
Po okresie sowieckim miejscowość podupadła, jednak w ostatnich latach ponownie rozwinęła się jako ośrodek turystyczny. Według autora filmu przyjeżdżają tu setki tysięcy turystów z całej Ukrainy.
Współczesne Jaremcze oferuje górskie rzeki, wodospady, drewnianą architekturę, huculskie rękodzieło, restauracje i liczne punkty handlowe. Autor porównuje natężenie ruchu turystycznego do Zakopanego. Zwraca uwagę na dużą liczbę lokali gastronomicznych oraz trudności ze znalezieniem miejsca parkingowego. Jak relacjonuje, parkowanie może być bezpłatne, jeśli uda się znaleźć wolny fragment asfaltu.
Jednym z najważniejszych punktów miejscowości jest strefa turystyczna przy wodospadzie na Prucie. Znajduje się tam rozległy bazar z licznymi straganami. Autor chwali uporządkowanie targowiska i duży wybór produktów lokalnych. W ofercie są między innymi alkohole, wędzone ryby – szczupaki, leszcze i sumy – oraz regionalne wyroby.
Na bazarze można kupić również ukraińską wódkę określaną jako banderówka. Autor przytacza lokalny żart, według którego po wypiciu odpowiedniej ilości trunku kac dosięgnie nawet Władimira Putina.
Wśród sprzedawanych produktów dominują wyroby lokalne. Dostępne są między innymi dywany i pamiątki z tradycyjnymi wzorami huculskimi, regionalna odzież, przedmioty do wyposażenia domów oraz rękodzieło. Autor zauważa także obecność towarów importowanych, w tym produktów, które określa jako pamiątki z Chin. Jako przykład nietypowej oferty wymienia skarpety z logo Chanel za 10 zł.
Jaremcze jest nazywane bramą do Huculszczyzny, ponieważ w jego okolicach zaczynają się tereny zamieszkane przez Hucułów. Po obu stronach wodospadu znajdują się liczne stragany. Targ działa do godziny 20.00, a autor odwiedził go w niedzielny wieczór, kiedy większość sprzedawców kończyła już pracę. Wcześniej, jak relacjonuje, w tym miejscu panowały znacznie większe tłumy.
Ceny w Jaremczu
W materiale przedstawiono również ceny produktów i usług w miejscowości. Autor ocenia, że w zwykłych lokalach gastronomicznych jest znacznie taniej niż w Zakopanem.
Według podanych przez niego cen danie mięsne można było zjeść za około 25 zł, pierogi za mniej niż 20 zł, a zupy za 10–15 zł. Na obiad autor wybrał wędzonego szczupaka. Pozostałości po posiłku przekazał kotom, które spotkał w okolicy.
W Jaremczu znajduje się również wesołe miasteczko. Autor zwraca uwagę, że w niedzielny wieczór było tam już niewielu odwiedzających, choć wcześniej okolica miała być zatłoczona. W jego ocenie infrastruktura w strefie turystycznej jest dobrze rozwinięta, a samo miejsce prezentuje się atrakcyjnie.
Najważniejszą naturalną atrakcją Jaremcza jest wodospad na rzece Prut. Składa się z pięciu kaskad. Nie jest szczególnie wysoki ani potężny, ale jest łatwo dostępny i przyciąga turystów. Wokół niego powstały restauracje, punkty handlowe i inne obiekty obsługujące ruch turystyczny. Można tam również skorzystać z atrakcji przypominającej skoki bungee.
Z wodospadem wiąże się lokalna opowieść o próbie jego wysadzenia przez władze sowieckie. Oficjalnym powodem miała być chęć poprawy przepływu wody i ograniczenia zagrożenia powodziowego. Według miejscowej legendy radzieckim dygnitarzom przeszkadzał jednak szum wody, słyszalny w willach położonych w pobliżu rzeki. Próba zniszczenia wodospadu nie powiodła się i do dziś pozostaje on jedną z głównych atrakcji miejscowości.
Huculska karczma zbudowana bez gwoździ
Nad wodospadem działa restauracja Huculszczyzna, której początki sięgają 1956 r. Autor opisuje ją jako najstarszą nieprzerwanie działającą restaurację huculską. Lokal mieści się w drewnianym budynku wzniesionym bez użycia gwoździ, zgodnie z tradycyjną technologią stosowaną przy budowie huculskich domów i świątyń.
Wnętrze karczmy przypomina muzeum. Można tam zobaczyć tradycyjne elementy wystroju, a podczas wizyty goście mają okazję posłuchać muzyki wykonywanej na lokalnych instrumentach. Autor zwraca uwagę na instrumenty, których wcześniej nie znał, i wspomina o działającym w mieście Muzeum Instrumentów Budowych Huculskich.
Restauracja serwuje dania tradycyjnej kuchni regionu. Menu jest dostępne po zeskanowaniu kodu QR, a użytkownik może wybrać również język polski. Wśród zamówionych potraw znalazły się huculska zupa grzybowa, barszcz ukraiński oraz pierogi huculskie z dziczyzną. Do zup podawane są dodatki, między innymi sos z czosnku niedźwiedziego, pieczone ziemniaki i śmietana.
Autor ocenia, że ceny są wyższe niż w typowych ukraińskich lokalach, a pod względem poziomu wydatków przypominają ceny w polskich restauracjach. W materiale wymienia następujące przykłady:
- zupa grzybowa – około 30 zł;
- bogracz – nieco drożej niż zupa grzybowa;
- gulasz z borowików – 22 zł;
- naleśniki ze śmietaną – 25 zł;
- mała kawa espresso – 7 zł;
- latte i kakao – około 10 zł;
- Coca-Cola – 8 zł;
- lokalna lemoniada – 15 zł za 400 ml;
- półlitrowy kufel kwasu chlebowego – 10 zł;
- półlitrowy kufel lokalnego, niefiltrowanego piwa Chmielewus – około 13 zł.
Za kolację składającą się z zamówionych dań i napojów autor zapłacił niecałe 120 zł. Uznał, że kwota odpowiada jakości i wielkości porcji. Zwrócił także uwagę na muzykę góralską wykonywaną na żywo. Na zakończenie wizyty goście otrzymali pocztówki z logo restauracji, które można było od razu wysłać z lokalu, korzystając ze znajdującej się tam skrzynki pocztowej.
Szlak Ołeksy Dowbusza i historia karpackiego zbójnika
Kolejnym punktem podróży był szlak Ołeksy Dowbusza (Oleksija Dowbusza), położony na terenie Karpackiego Parku Narodowego. Wejście na trasę jest płatne i kosztuje 100 hrywien od osoby.
Autor wspomina, że w okolicach Jaremcza można spotkać krokusy, choć podczas jego jesiennej wizyty pojawiły się tylko pojedyncze kwiaty. Przypuszcza, że wiosną okoliczne łąki mogą być znacznie bardziej ukwiecone.
Ołeksa Dowbusz jest przedstawiany jako ukraiński odpowiednik Janosika. W lokalnych legendach występuje jako zbójnik i bohater walczący z polskim uciskiem. Tablice informacyjne na szlaku opisują go jako postać, która przeciwstawiała się polskiej szlachcie gnębiącej miejscową ludność wiejską.
Autor filmu podchodzi jednak krytycznie do takiego przedstawiania historii. Zwraca uwagę, że trudno zakładać, iż mieszkańcy wsi na początku XVIII wieku myśleli o niezależności Ukrainy w dzisiejszym rozumieniu. W jego ocenie Dowbusz mógł kierować się przede wszystkim chęcią łatwego zarobku. Pochodził z bardzo biednej rodziny i dołączył do jednej z licznych działających w regionie band zbójnickich. Nie był jedynym hersztem, ale to właśnie jego nazwisko stało się najbardziej znane.
Historia Dowbusza nie ogranicza się do romantycznej legendy. Jego banda miała na koncie liczne zabójstwa i rabunki, dlatego autor podkreśla, że nie była to postać jednoznacznie pozytywna.
Jedna z opowieści wiąże zbójnika z Franciszkiem Karpińskim, przyszłym polskim pisarzem i autorem pieśni „Kiedy ranne wstają zorze”. Według przytaczanej legendy banda Dowbusza napadła na dom Franciszka Karpińskiego dokładnie w chwili narodzin przyszłego autora. Zbójnik miał wzruszyć się sytuacją i odstąpić od rabunku, a nawet zaproponować, że zostanie ojcem chrzestnym dziecka.
Dowbusz cieszył się dużą popularnością, a jego postać miała przyciągać zainteresowanie miejscowych kobiet. Autor opowiada, że zbójnik uwiódł żonę jednego z gospodarzy. Kobieta, przyłapana na zdradzie, miała zdradzić mężowi sposób, w jaki można podejść Dowbusza.
Według kolejnej legendy do zabicia zbójnika nie wystarczała zwykła kula ani sztylet. Pistolet należało załadować srebrną kulą, nałożyć na nią dziewięć ziaren pszenicy poświęconych przez popa, który odmówił nad nimi piętnaście Ewangelii. Nie wiadomo, czy gospodarz rzeczywiście zastosował ten sposób. Wiadomo natomiast, że postrzelił Dowbusza, gdy ten zakradał się do jego żony. Zbójnik zdołał uciec, ale rana okazała się śmiertelna.
Po śmierci ciało Dowbusza miało być wystawiane publicznie w okolicznych wsiach, aby odstraszyć innych młodych ludzi od zbójnictwa. Władze ogłosiły pojmanie go jako wielki sukces, choć – jak podkreśla autor – nie miały praktycznie żadnego udziału w jego śmierci. Gospodarz, który śmiertelnie postrzelił zbójnika, został natomiast nagrodzony zwolnieniem z obowiązków podatkowych do końca życia.
Dowbusz stał się bohaterem wielu opowieści i filmów. Autor wspomina o ukraińskiej produkcji z 2023 r., określanej jako najdroższy film w historii tamtejszej kinematografii. W produkcji mieli wystąpić również polscy aktorzy, a film można obejrzeć na YouTube z polskimi napisami.
Ślady dawnych umocnień i frontu z 1944 roku
Sam szlak Ołeksy Dowbusza jest malowniczy. Na trasie znajdują się altany, ławki i miejsca odpoczynku. Z punktów widokowych można obserwować okoliczne huculskie wsie oraz dolinę Prutu, przez którą przebiega linia kolejowa. Autor zwraca uwagę, że część widoków jest ograniczona przez drzewa, których nie można wycinać na terenie parku narodowego.
W lesie można znaleźć dobrze zachowane fragmenty dawnych okopów. Ich położenie zapewniało dogodną obserwację miasta i możliwość ostrzału strategicznych obiektów, w tym mostów kolejowego i drogowego. Autor przypuszcza, że mogło znajdować się tam stanowisko artyleryjskie lub karabinu maszynowego.
Wykopanie umocnień w tym miejscu wymagało dużego wysiłku. Podłoże jest skaliste, dlatego nie wystarczało zwykłe kopanie w ziemi. Kamienie wydobywane podczas prac układano później wzdłuż boków okopów. Wzdłuż urwiska nad Jaremczem widoczne są również pozostałości innych umocnień polowych, a w niektórych miejscach można dostrzec zawalone tunele.
Na trasie znajduje się także altana z tablicą informującą o dawnej pozycji niemieckiej artylerii. Według zamieszczonego opisu 13 lipca 1944 r. Jaremcze znalazło się na linii frontu. W tym rejonie nacierała Armia Czerwona, a przez miejscowość przechodził 1. Front Ukraiński. Wzgórze było jednak wykorzystywane i fortyfikowane już podczas I wojny światowej.
Jedna z tablic informacyjnych wskazuje również miejsce, które miało być kryjówką oddziału UPA. Autor podchodzi do tej informacji z rezerwą, zastanawiając się, czy partyzanci rzeczywiście ukrywaliby się tak blisko miejscowości. Nie wyklucza jednak, że mogło się to zdarzać w określonych okresach.
Podczas przejścia szlaku autor spędził w lesie około dwóch godzin. Trasę ocenił jako zróżnicowaną i atrakcyjną widokowo.
Dawne polskie wille i zaniedbany park zdrojowy
W Jaremczu nadal działają kompleksy sanatoryjne, a w różnych częściach miasta można znaleźć oryginalne wille z czasów polskich. Niektóre z nich są związane z pobytem Józefa Piłsudskiego.
Autor zwraca uwagę na zły stan zachowania części zabytkowych budynków. Z niektórych miały zniknąć nawet drewniane podłogi i inne elementy wyposażenia, które można było oderwać i wynieść. W jego ocenie większość dawnych willi została zniszczona w okresie sowieckim albo przebudowana w taki sposób, że trudno rozpoznać ich przedwojenny charakter. Dla porównania wskazuje na polskie uzdrowiska, w których podobna architektura miała więcej szczęścia.
W centrum miejscowości można zobaczyć także pomnik żołnierza z czasów sowieckich. Napisy zostały usunięte, a po drugiej stronie powstaje pomnik poświęcony żołnierzom poległym podczas obecnej wojny. W Jaremczu znajduje się również ściana pamięci upamiętniająca mieszkańców miejscowości i okolic, podobna do tych spotykanych w innych ukraińskich miastach.
W pobliżu parku zdrojowego zachowała się tablica upamiętniająca pobyt trzeciej Sztafety Przyjaźni Namysłów–Lwów–Jaremcze z 2008 r.
Sam park zdrojowy jest obecnie zaniedbany. Autor opisuje go jako zarośnięty i pozbawiony odpowiedniej pielęgnacji. Wskazuje na martwe drzewa, których nie usunięto, oraz zachowane rzeźby i pomniki, w tym przedstawienie jelenia, łani i młodego zwierzęcia. Miejsce jest jednak spokojne i nadaje się na spacer. W przeciwieństwie do zatłoczonego deptaka, gdzie koncentrują się restauracje, sklepy i bary, w parku nie spotkał turystów.
Autor podaje, że Jaremcze zostało założone w 1787 r., natomiast jego rozwój jako ośrodka turystycznego nastąpił przede wszystkim w okresie II Rzeczypospolitej. W 1927 r. miejscowość otrzymała status uzdrowiska.
Most kolejowy i strategiczne położenie nad Prutem
Jaremcze leży w górskiej dolinie nad rzeką Prut, otoczonej z obu stron wysokimi górami. Jednym z najważniejszych obiektów infrastrukturalnych jest duży most kolejowy przerzucony nad doliną rzeki. Został zaprojektowany przez polskiego inżyniera.
Autor nie mógł jednak pokazać go z bliska, ponieważ most jest obecnie pilnowany przez wojsko. Podobne zabezpieczenia dotyczą innych mostów w okolicy. Ze względu na strategiczne znaczenie obiektów nie kierował na nie kamery. Najlepszy widok na most kolejowy można uzyskać z mostu drogowego. W pobliżu widoczne są również podstawy dawnego mostu drogowego, który prawdopodobnie został zastąpiony obecnym w czasach sowieckich.
Podczas wyprawy autor zauważył także niewielką ilość wody w Prucie. Miejscowi turyści mieli narzekać na jej niedobór, choć w porównaniu z innymi miejscami regionu górskiego rzeka nadal miała być jednym z zasobniejszych cieków wodnych.
W materiale pojawia się również opis przejścia przez prowizoryczną kładkę techniczną, przeznaczoną do prowadzenia rury. Autor podejrzewał, że mogą nią płynąć ścieki z miasta. Konstrukcja poruszała się podczas przechodzenia, a na drugim końcu trzeba było zejść po drabinie. Dopiero po przejściu okazało się, że obowiązuje zakaz ruchu pieszego, choć z drugiej strony nie było go widać.
Autor przypomina również, że do 2006 r. nazwa miejscowości brzmiała Jaremcza, a później zmieniono ostatnią literę na „e”. W jego ocenie miało to służyć ograniczeniu polskich skojarzeń związanych z nazwą.
Jaremcze jako alternatywa dla Bukowela i polskich kurortów
Autor porównuje Jaremcze z położonym kilkanaście kilometrów dalej Bukowelem. W jego ocenie Jaremcze ma bardziej swojski charakter i przyciąga osoby zainteresowane wypoczynkiem w górach, pieszymi szlakami oraz spokojniejszą atmosferą. Bukowel opisuje natomiast jako miejsce bardziej komercyjne, kojarzące mu się z „festiwalem lansu i plastiku”.
W Jaremczu ceny mają być wyraźnie niższe niż w Bukowelu, a miejscowość może stanowić dobrą bazę wypadową do zwiedzania ukraińskich Karpat. W okolicy działa wiele firm oferujących wynajem quadów i samochodów terenowych. Dostępne są także wycieczki do zabytków, jezior, wodospadów, cerkwi, huculskich wsi i zamków.
Pod koniec pobytu autor ponownie odwiedził bazar przy wodospadzie. Kupił tam między innymi wędzonego suma o wadze blisko 700 gramów za około 70 zł, paczkę lokalnych serów za mniej niż 20 zł oraz dżem z jeżyn za 10 zł. Sprzedawczyni zapewniała, że owoce zebrała i przetworzyła samodzielnie, choć autor przyznaje, że nie był do końca przekonany o prawdziwości tej deklaracji.
Podkreśla przy tym, że bazar i deptak przy wodospadzie należą do najdroższych części Jaremcza.
Rozwój miejscowości w ostatnich latach
Autor odwiedzał Jaremcze również ponad dziesięć lat wcześniej. Wspomina, że była to wówczas senna górska miejscowość, w której poza wędrówkami po okolicznych górach niewiele było do zrobienia. Przy drogach stały pojedyncze stragany, a lokalne kobiety sprzedawały własne wyroby. Dziś, jak relacjonuje, jest to pełnoprawny kurort z rozwiniętą infrastrukturą turystyczną i licznymi hotelami o różnym standardzie.
Jaremcze leży około 200 kilometrów od wschodniej granicy Polski. Autor uważa, że może być interesującą alternatywą dla drogich polskich miejscowości wypoczynkowych, takich jak Zakopane czy Karpacz. Zwraca też uwagę na mniej komercyjny charakter miejscowości w porównaniu z najbardziej popularnymi polskimi kurortami.
W jego ocenie Jaremcze zachowało atrakcyjne położenie i górski charakter, a jednocześnie rozwinęło ofertę turystyczną. Połączenie szlaków, regionalnej kultury, zabytków, restauracji i stosunkowo przystępnych cen sprawia, że miejscowość może być punktem wypadowym do poznawania ukraińskich Karpat.
Autor kończy relację pozytywną oceną pobytu i deklaruje, że prawdopodobnie jeszcze wróci do Jaremcza.