Rzeźba Chrystusa Frasobliwego z kaplicy Boimów na wystawie „To, czego nie widać” w Warszawie

Facebook Tweet LinkedIn

Ponad czterystuletnia figura Chrystusa Frasobliwego jest najważniejszym elementem wystawy „To, czego nie widać” prezentowanej w Galerii MKiDN „Okno na Kulturę”. Ekspozycję przygotował Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą Polonika. W wernisażu wystawy uczestniczyli m.in. minister kultury i dziedzictwa narodowego prof. Piotr Gliński oraz dyrektor generalny MKiDN Jarosław Czuba.

Rzeźba i jej transport do Polski

W 2021 roku ważąca 280 kilogramów wapienna rzeźba, ze względu na postępujący proces destrukcji, po raz pierwszy w swojej historii została zdemontowana z kopuły kaplicy Boimów we Lwowie, a następnie przetransportowana do Polski, gdzie została poddana szczegółowym badaniom oraz pracom konserwatorskim. Na wystawie można nie tylko zobaczyć z bliska odrestaurowaną figurę Chrystusa Frasobliwego wraz z krzyżem, lecz także prześledzić cały proces jej renowacji.
Ekspozycję można oglądać do 25 listopada w Galerii MKiDN „Okno na Kulturę” przy ul. Krakowskie Przedmieście 17. Wstęp jest bezpłatny, a galeria pozostaje czynna w godzinach 11–19.

O wystawie

Wystawa „To, czego nie widać. Kulisy prac konserwatorskich nad rzeźbą Chrystusa Frasobliwego z kaplicy Boimów we Lwowie” stanowi zaproszenie do świata konserwatorów zabytków. Ekspozycja pokazuje specyfikę tej pracy poprzez kolejne etapy działań, dzięki czemu pozwala na chwilę wejść w rolę konserwatora pracującego nad rzeźbą liczącą ponad 400 lat. Pomagają w tym archiwalne fotografie, dokumentacja konserwatorska oraz nowoczesne technologie, takie jak skaning 3D czy materiały filmowe przedstawiające nie tylko czyszczenie laserowe, ale również transport rzeźby z wysokości niemal 30 metrów do poziomu pracowni konserwatorskiej.

Najważniejszym elementem ekspozycji jest oryginalna rzeźba Chrystusa Frasobliwego, którą po raz pierwszy w historii można oglądać z bliska, czyli z perspektywy na co dzień niedostępnej. Figura została bowiem zaprojektowana jako zwieńczenie kopuły kaplicy Boimów we Lwowie, jednego z najcenniejszych zabytków miasta o wysokości około 30 metrów. Z tego powodu zazwyczaj widoczna jest jedynie z oddali.

Możliwość oglądania rzeźby z odległości kilkudziesięciu centymetrów pozwala dostrzec strukturę materiału, z którego została wykonana, a także liczne detale. Widoczne z bliska nieprawidłowe cechy anatomiczne wynikają z faktu, że została zaprojektowana do oglądania z dołu – patrzenie z dolnej perspektywy wyrównuje zamierzone przez autora „błędy”.

Badania i prace konserwatorskie

Figura Chrystusa Frasobliwego jest obecnie jednym z najbardziej szczegółowo przebadanych zabytków na terenie Ukrainy. Prace rozpoczęte w 2021 roku były prowadzone dzięki współpracy miasta Lwowa, Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki oraz Instytutu Polonika.
Pierwsze kwerendy archiwalne dotyczące kaplicy Boimów zostały przeprowadzone przez Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą Polonika w 2019 roku. Głównym celem tych działań było zabezpieczenie obiektu przed wpływem czynników destrukcyjnych oraz przywrócenie jego walorów artystycznych przy zachowaniu cech świadczących o wielowiekowej historii. Kluczowym zadaniem było zachowanie integralności całej kompozycji rzeźbiarskiej.

Zadanie to okazało się wyjątkowo wymagające i wymagało zastosowania niestandardowych rozwiązań. Na miejscu wykonano pomiary skanerem naziemnym, a ręcznym skanerem laserowym przeprowadzono pomiary uzupełniające. Wykonano również zdjęcia cyfrowe o wysokiej rozdzielczości. Na podstawie zgromadzonych materiałów powstały fotorealistyczne modele 3D. Ekspertyzy wykazały katastrofalny stan obiektu – liczne spękania zagrażały jego stabilności, a powierzchnia rzeźby uległa znacznej erozji.

Po opracowaniu wstępnego programu konserwatorskiego pobrano próbki do badań laboratoryjnych, które pozwoliły ustalić skład warstw malarskich – pigmentów i spoiw – oraz określić ich chronologię. Wyniki badań umożliwiły przygotowanie ostatecznego programu prac, którego głównym założeniem była minimalna ingerencja w strukturę rzeźby. Obejmowała ona oczyszczenie powierzchni przy użyciu lasera – najbezpieczniejszej dostępnej metody – a także wzmocnienie konstrukcji, iniekcję pęknięć, stabilizację podstawy oraz uzupełnienie drobnych ubytków.

Kaplica Boimów

Późnorenesansowa kaplica Boimów, określana dawniej jako Ogrójcowa, znajduje się obok prezbiterium katedry łacińskiej we Lwowie i należy do najcenniejszych zabytków miasta. Wyróżnia się bogatą kamienną dekoracją fasady oraz sztukatorskim wystrojem wnętrza. Obiekt nigdy nie był przebudowywany ani znacząco przekształcany, dzięki czemu zachował niemal pełną autentyczność jako przykład XVII-wiecznej architektury i rzeźby.

Kaplicę wzniesiono w latach 1609–1611 z inicjatywy pochodzącego z Węgier lwowskiego kupca sukiennego, rajcy miejskiego i sekretarza króla Stefana Batorego Jerzego Boima oraz jego żony Jadwigi z Niżniowskich jako mauzoleum rodzinne, zlokalizowane na terenie dawnego cmentarza otaczającego katedrę. Dekorację wnętrza ukończono w 1615 roku, kiedy dokonano konsekracji kaplicy pod wezwaniem Świętej Trójcy i Męki Pańskiej.

Obecnie kaplica stanowi oddział Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki im. Borysa Woźnickiego.