Pogrzeb ofiar Zbrodni Wołyńskiej w Puźnikach z udziałem rodzin oraz przedstawicielami władz państwowych

Facebook Tweet LinkedIn

Z udziałem rodzin ofiar oraz przedstawicieli najwyższych władz państwowych w dawnej wsi Puźniki na terytorium Ukrainy odbyła się uroczystość pogrzebowa ofiar zbrodni dokonanej w lutym 1945 roku przez oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii. W ceremonii uczestniczyli m.in. Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego, Tetiana Bereżna, p.o. ministra kultury i komunikacji strategicznej Ukrainy, a także przedstawiciele Sejmu, Senatu i Kancelarii Prezydenta RP.

Uroczystości były bezpośrednim efektem prac ekshumacyjnych przeprowadzonych w dniach od 23 kwietnia do 10 maja 2025 roku. Były one możliwe dzięki współpracy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP, kierowanego przez minister Hannę Wróblewską, oraz Ministerstwa Kultury i Komunikacji Strategicznej Ukrainy, na czele z ministrem Mykołą Toczyckim. Prace zostały wznowione po kilkuletniej przerwie – wcześniej były wstrzymane od 2017 roku. Za ich koordynację odpowiadała Fundacja „Wolność i Demokracja”, a udział w nich wzięli eksperci z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, Instytutu Pamięci Narodowej oraz firmy „Wołyńskie starożytności”. Całość została sfinansowana z budżetu polskiego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Podczas uroczystości głos zabrała ministra Marta Cienkowska, która powiedziała:

„Przez długie dekady ofiary spoczywały w bezimiennej mogile, ale pamięć ich bliskich i tych, którzy walczyli o tę pamięć, prawdę i akt elementarnej sprawiedliwości trwa. Dzisiejszy pochówek to przywrócenie godności tym, którym ją odebrano w najbardziej nieludzki sposób. To również wyraz naszej odpowiedzialności wobec przeszłości i tych, którzy wciąż czekają na odpowiedzi, czekają na imiona. Wierzę też, że uda nam się odnaleźć pozostałe ofiary tej zbrodni, a niedługo podobne uroczystości odbędą się także w innych miejscach Wołynia i Galicji” – powiedziała Marta Cienkowska. „Dziękuję obecnym tu przedstawicielom władz Ukrainy za zapewnienie nam bezpieczeństwa, o co niełatwo w warunkach wojennych. Dziękuję także za Państwa pracę, za dobrą wolę, za szczerą chęć pomocy. Wiem, że w Ukrainie jest wielu patriotów, którzy inaczej patrzą na historię i uważają, że UPA to przede wszystkim formacja heroicznie walcząca o niepodległość Ukrainy przeciw Sowietom. Musieli Państwo wykonać niełatwą pracę, cierpliwie przekonując, iż nie można odkładać przeprowadzenia ekshumacji ofiar mordów z lat 1943–45 na czas powojenny. Dziękuję także za pracę Fundacji „Wolność i Demokracja”, ekspertów z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, Instytutu Pamięci Narodowej oraz archeologów z „Wołyńskich Starożytności”. Ta współpraca daje nadzieję, że przed nami kolejne ważne kroki” – dodała.

Zbrodnia z lutego 1945 roku

Zbrodnia w Puźnikach była jednym z ostatnich masowych mordów dokonanych na ludności polskiej przez Ukraińską Powstańczą Armię w czasie Zbrodni Wołyńskiej. W nocy z 12 na 13 lutego 1945 roku do wsi Puźniki na Tarnopolszczyźnie wkroczył oddział UPA dowodzony przez Petra Chamczuka. Według różnych szacunków zginęło od 70 do 100 mieszkańców, głównie kobiet i dzieci. Wieś została całkowicie zniszczona.

Ekshumacje i identyfikacja ofiar

Prace poszukiwawcze zostały zainicjowane przez Fundację „Wolność i Demokracja” w 2022 roku. W grudniu 2024 roku we Lwowie odbyło się pierwsze spotkanie Grupy Roboczej ds. dialogu historycznego pod przewodnictwem Pawła Kowala, powołanej przez polskie i ukraińskie ministerstwa kultury. Uzgodnienia wypracowane w ramach tej współpracy umożliwiły przeprowadzenie ekshumacji.

Zezwolenie na ich realizację zostało wydane przez władze ukraińskie 8 stycznia 2025 roku. W trakcie prac wydobyto szczątki 42 osób. Analizy wykazały, że wśród nich znajduje się co najmniej 11 osób małoletnich, 16 kobiet oraz 10 mężczyzn. Odnaleziono również 172 przedmioty osobiste.

Obecnie trwają badania genetyczne mające na celu identyfikację ofiar. Proces prowadzony jest na podstawie próbek DNA pobranych od 50 krewnych i ma potrwać do końca 2025 roku.

Nowy etap współpracy polsko-ukraińskiej

Prace ekshumacyjne w Puźnikach uznawane są za przełomowe i wyznaczające nowy standard w relacjach polsko-ukraińskich w obszarze polityki historycznej i pamięci. Pokazały, że nawet w tak trudnych kwestiach możliwa jest współpraca oparta na wzajemnym szacunku i zrozumieniu.
W uroczystości uczestniczyła także polska delegacja, w skład której weszli m.in. Małgorzata Kidawa-Błońska, marszałkini Senatu RP; Paweł Kowal, przewodniczący Rady ds. Współpracy z Ukrainą; Marcin Przydacz, sekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP; Karol Polejowski, wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej; Michał Dworczyk, deputowany do Parlamentu Europejskiego; Piotr Gliński, poseł na Sejm RP; Piotr Łukasiewicz, chargé d’affaires RP w Ukrainie oraz Anna Nowakowska, Konsul Generalna RP w Łucku.