Polskie mogiły na ukraińskim pograniczu. Spotkanie z dr Olbromską w Muzeum Kresów

W Muzeum Kresów w Lubaczowie odbyło się kolejne spotkanie z cyklu „Rozmowy na Pograniczu”. Gościem wydarzenia była dr Urszula Olbromska, autorka publikacji poświęconej polskim mogiłom na cmentarzach pogranicza polsko-ukraińskiego. Rozmowę poprowadziła Dorota Janiszewska-Jakubiak, wieloletnia dyrektorka Instytutu Polonika.

Cykl „Rozmowy na Pograniczu”

Pomysłodawcą cyklu jest Piotr Zubowski, dyrektor Muzeum Kresów w Lubaczowie. Z jego inicjatywy od 2022 roku Muzeum regularnie zaprasza do swoich placówek osoby aktywnie współtworzące życie kulturalne Pogranicza. Większość spotkań odbywa się w Zespole Cerkiewnym w Radrużu, choć cykl ma także swoje odsłony w innych przestrzeniach muzealnych. W rozmowach uczestniczyli dotąd m.in. antropolożka i animatorka kultury Agnieszka Pajączkowska, archiwistka i historyczka sztuki Katarzyna Tur-Marciszuk, absolwent krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych Andrzej Żygadło, Stanisław Kryciński — autor licznych publikacji poświęconych pograniczu, poeta i przewodnik Robert Gmiterek, pasjonat historii lokalnej i redaktor czasopisma „Przestrzeń Pogranicza” Sławomir Litkowiec, lubaczowianka i instruktorka przewodnictwa Renata Ferenc-Pupek oraz dr Małgorzata Skulimowska, doktor nauk o Ziemi w zakresie geografii.

Dr Urszula Olbromska — badaczka pamięci kulturowej pogranicza

Dr Urszula Olbromska od wielu lat zajmuje się problematyką pamięci kulturowej, narracji historycznych oraz funkcjonowania wielokulturowego dziedzictwa na terenach przygranicznych. W latach 1995–2017 była związana z Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej w Przemyślu, gdzie od 1996 roku kierowała działem sztuki, rzemiosła i etnografii, a w latach 2014–2017 pełniła funkcję kierownika Muzeum Dzwonów i Fajek. Współorganizowała również „Dialog Dwóch Kultur” w Krzemieńcu — spotkanie naukowców, literatów, muzealników i artystów poświęcone dziedzictwu pogranicza.

Nagrobek jako fragment szerszej narracji

Głównym punktem programu była dyskusja wokół książki „O pamięci w kamieniu wyrytej… Polskie mogiły na cmentarzach pogranicza polsko-ukraińskiego”. Prelegentki podjęły próbę analizy tego, jak nekropolie — często zapomniane i niszczejące — stają się niemymi świadkami skomplikowanej historii regionu oraz nośnikami tożsamości narodowej.

Dr Olbromska szczegółowo opisała proces dokumentowania nagrobków. Podkreślała, że każda inskrypcja to nie tylko zapis nazwiska, lecz fragment szerszej narracji o wielokulturowym społeczeństwie, które współtworzyło te ziemie przez wieki. Uczestnicy spotkania dowiedzieli się również, jak lokalne warsztaty kamieniarskie kształtowały estetykę nekropolii i w jaki sposób polskie dziedzictwo kulturowe miesza się w tej przestrzeni z tradycją ukraińską.

Wyzwania konserwatorów za wschodnią granicą

W dyskusji nie zabrakło pytań o współczesny stan zachowania mogił oraz wyzwania, przed jakimi stają konserwatorzy i społecznicy opiekujący się cmentarzami za wschodnią granicą. Podkreślano, że dbałość o „pamięć wyrytą w kamieniu” jest kluczowym elementem budowania dojrzałych relacji sąsiedzkich oraz zrozumienia własnych korzeni.

Organizatorzy zapowiadają kontynuację cyklu „Rozmowy na Pograniczu” jako stałego punktu na mapie kulturalnej regionu, łączącego naukowe podejście do historii z pasją odkrywania lokalnych tajemnic.

Publikację tę, wydaną przez Instytut Polonika, mogą Państwo kupić w księgarni pod tym linkiem.

Źródło/zdjęcia: Polinika.pl/Fot. Tomasz Michalski, Muzeum Kresów w Lubaczowie