IPN zakończył prace poszukiwawcze w Hucie Pieniackiej. Odnaleziono zbiorową mogiłę ofiar rzezi z 1944 roku

Instytut Pamięci Narodowej zakończył pierwsze specjalistyczne prace poszukiwawcze na terenie dawnej miejscowości Huta Pieniacka w obwodzie lwowskim na Ukrainie. W ich trakcie odnaleziono zbiorową mogiłę ofiar jednej z najtragiczniejszych zbrodni popełnionych na ludności polskiej podczas II wojny światowej.

Prace prowadzone były przez IPN we współpracy z ukraińskim przedsiębiorstwem „Wołyńskie Starożytności”. Uczestniczyli w nich również przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP oraz członkowie Stowarzyszenia Huta Pieniacka.

Zbrodnia z 1944 roku

Przed wybuchem II wojny światowej Huta Pieniacka była polską wsią zamieszkaną niemal wyłącznie przez Polaków. 28 lutego 1944 roku miejscowość stała się miejscem ludobójstwa. Zbrodni dokonali Ukraińcy służący w 4. Galicyjskim Pułku Policji SS, powiązanym z 14. Dywizją Grenadierów SS „Galizien”, członkowie Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz lokalnych ukraińskich bojówek. Zamordowano ponad 850 osób — kobiety, dzieci i mężczyzn. Miejscowość nigdy nie została odbudowana. Dziś przypomina o niej jedynie pomnik.

Przebieg i wyniki prac

Głównym celem interdyscyplinarnego zespołu była lokalizacja miejsc pochówku Polaków. Prace były utrudnione ze względu na niemal całkowite zatarcie dawnej zabudowy wsi — typowanie obszarów badawczych opierało się na archiwalnych relacjach świadków sprzed wielu dekad.
Na wstępnym etapie prac archeolodzy odsłonili zarys fundamentów dawnej kaplicy parafialnej — jej wymiary i lokalizacja były zgodne z zapisami w dawnych księgach parafialnych oraz relacjami ocalałych. Czwartego dnia prac, w bliskim sąsiedztwie kaplicy, natrafiono na zbiorową mogiłę. Szczątki ofiar pochowano tam w nieładzie, bez trumien, bezpośrednio w jamie grobowej. Wiele kości nosi ślady nadpaleń, co odpowiada historycznym przekazom o przebiegu zbrodni.

W sumie przebadano ponad 4 000 metrów kwadratowych terenu dawnej wsi. Szczątki ludzkie zlokalizowano w 25 miejscach na obszarze ponad 200 metrów kwadratowych, w tym mogiłę o powierzchni 72 metrów kwadratowych oraz liczne szczątki poza jej głównym obszarem. Skala odkryć wskazuje na masowy charakter mogiły, która może skrywać nawet kilkaset ofiar — precyzyjne oszacowanie liczby pochowanych nie jest jeszcze możliwe.

Kolejne kroki

Po formalnym podsumowaniu zebranych danych IPN złoży do władz ukraińskich wniosek o zezwolenie na przeprowadzenie prac ekshumacyjnych. Celem będzie podjęcie szczątków ofiar, poddanie ich badaniom antropologicznym i genetycznym, a następnie zapewnienie im godnego, chrześcijańskiego pochówku.

Źródło i zdjęcia: Instytut Pamięci Nardowej