Ukraina nie przegrywa, a Putinowi chodzi o nowy ład bezpieczeństwa w Europie — Paweł Reszka w „Najważniejszych pytaniach“
Karolina Olejak i Przemysław Szubartowicz rozmawiali w programie „Najważniejsze pytania” z Pawłem Reszką, dziennikarzem tygodnika „Polityka” i autorem książek o Rosji i Ukrainie. Punktem wyjścia była zapowiedź czwartkowego spotkania przywódców Chin, Rosji i Stanów Zjednoczonych. Reszka ocenił, że Ukraina nie przegrywa wojny, a Rosja nie zwycięża. Według niego Putin nie zamierza hamować, bo chodzi mu nie tylko o Ukrainę, lecz o nowy porządek bezpieczeństwa w Europie, który dotyczy także Polski.
Szczyt mocarstw, na który Europa nie została zaproszona
Rozmowę otworzył fragment wypowiedzi Donalda Trumpa. Prezydent USA zapowiedział podróż do Chin, gdzie ma się spotkać z Xi Jinpingiem, którego miesiąc wcześniej gościł u siebie. Dodał, że spotka się również z Putinem, a być może także z Kim Dzong Unem. Zapowiedział rozmowę o swoim ulubionym temacie, czyli Ukrainie, stwierdził, że Ukraina przegrywa, i dodał, że Rosja też ponosi straty, szacowane przez niego na 45 tysięcy żołnierzy miesięcznie.
Reszka przypomniał, że Trump przyzwyczaił słuchaczy do mówienia bardzo różnych rzeczy, z których większość się nie sprawdza. Dotyczy to zapowiadanych osiągnięć, kompromisów i porozumień pokojowych, które nie następują. Olejak zwróciła jednak uwagę, że spotkanie wszystko wskazuje, że dojdzie do skutku, a zebranie przywódców tej rangi nie jest powodem do żartów. W Polsce patrzy się na nie przede wszystkim przez pryzmat Ukrainy.
Reszka powiedział, że nie widzi, co przełomowego mogliby tam ustalić, bo interesy trzech państw są różne. Spotkanie kojarzy mu się z sytuacją, w której przywódcy trzech dużych krajów decydują o innych. W Jałcie Europę reprezentował przynajmniej Churchill, a Hitlera, który był agresorem, tam nie było. Tym razem Europa nie będzie reprezentowana, a agresor tak. Paradoksalnie, jak zaznaczył, tylko przewodniczący Chin nie wysuwa żadnych żądań terytorialnych wobec państw europejskich.
Szubartowicz zapytał, czy to będzie nowa Jałta, a może Monachium, i czy mocarstwa rzeczywiście będą dzielić świat. Reszka odpowiedział, że nie widzi wspólnych interesów, które mogłyby podzielić. Trump usiłuje prowadzić wojnę w Iranie, Rosja dostarcza Iranowi uzbrojenie, a Chiny kupują od Iranu ropę. Xi będzie jego zdaniem najsilniejszym partnerem, bo Rosja staje się wasalem Chin i sprzedaje im wszystko za każdą cenę. Trump jest natomiast osłabiony po nieudanych dla niego wyborach do Kongresu.
Olejak dodała, że Chiny chcą w ten sposób pokazać, że są dziś w centrum uwagi, są gospodarzem i mogą mediować między Stanami a Rosją. Reszka przyznał, że dla Chińczyków będzie to ważne. Przewidział, że Trump opowie o gotowym niemal porozumieniu, a Putin wróci do Moskwy i oświadczy, że Rosja gra w koncercie mocarstw i wróciła na podium. Każdy ogłosi sukces, ale realnie zmieni się niewiele.
Front stoi, a Rosja sieje terror na tyłach
Pytany o sytuację Ukrainy, Reszka stwierdził, że nie widzi, by przegrywała wojnę, jak mówi Trump. Z tego, co widać na linii frontu, Rosja od jakiegoś czasu w ogóle się nie posuwa. Z ogromnymi stratami próbuje zdobyć Kostiantyniwkę, a gdy ją zajmie, ruszy na Słowiańsk i dalej.
Rosja prowadzi natomiast gigantyczne ataki na infrastrukturę krytyczną. Reszka przytoczył pomiar liczby cywilów zabijanych i rannych od stycznia do września w porównaniu z poprzednim rokiem: wzrost wyniósł 59%. Jego zdaniem widać, że to, czego Rosja nie może na froncie, nadrabia terrorem na tyłach. Chce zamrozić Ukrainę i sprawić, by ukraińskie społeczeństwo nie chciało się opierać, ale próbuje tego od czterech lat. Każdej zimy jest to samo i nic z tego nie wychodzi.
Olejak zauważyła, że wszystko zależy od definicji wygranej. Można mierzyć ją przesuwaniem się frontu albo stratami wśród cywilów. Można też brać pod uwagę to, że Ukraina nie jest w stanie normalnie prowadzić polityk publicznych, utrzymywać ochrony zdrowia i edukacji, a jej gospodarka jest w pełni przestawiona na wojenną. Kraj jest przez wojnę dewastowany i trzeba uwzględnić wszystkie te elementy układanki, gdy pytamy, kto ma inicjatywę.
Reszka odpowiedział, że to prawda, ale Ukraińcy coraz sprawniej niszczą też infrastrukturę rosyjską, w tym przemysł rafineryjny, więc Rosji brakuje paliwa. Zgodził się jednak, że wojna toczy się na terytorium Ukrainy, a ona stoi przed egzystencjalnym pytaniem, co dalej. Wie, że jeśli przegra, przestanie istnieć jako niezależne państwo i naród.
Putinowi chodzi o ład w Europie
Według Reszki Putin wcale nie zamierza hamować. W Abu Zabi, podczas rozmów o pokoju, znów wróciła retoryka sprzed wojny. Rosji nie interesuje tylko Ukraina, lecz nowy porządek bezpieczeństwa w Europie, który dotyczy krajów takich jak Polska. Rosjanie chcieliby, by Polska i państwa bałtyckie nie miały prawa wybierać sposobu obrony. Chcą decydować, jakie wojska i jakie instalacje będą stały na naszym terytorium, a to jest, jak ocenił Reszka, absolutnie niedopuszczalne. Putin zapowiadał to jeszcze przed inwazją i wcześniej, a teraz znów to podkreślił. Zachód opowiada o zakończeniu wojny w Ukrainie, a Putin odpowiada, że nie chodzi o Ukrainę, tylko o bezpieczeństwo.
Szubartowicz zapytał, jakie Putin ma szanse na realizację tych celów, skoro nie osiągnął niczego terytorialnie. Reszka powiedział, że na pewno nie zwycięża. Jego siłą jest nasza słabość. Liczy na podziały na Zachodzie, na to, że ktoś zgodzi się na członkostwo drugiej kategorii w NATO. Ponadto Putin nie może łatwo zatrzymać wojny, bo nie zajął nawet Donbasu ani obwodu donieckiego, a miały to być sprawy kilku godzin. Zatrzymanie wojny byłoby dla niego kłopotliwe.
Olejak przypomniała, że rosyjska propaganda przedstawiłaby jako sukces nawet takie rezultaty, gdyby Putin dostał odpowiedni pretekst. Stąd obawa o wynik czwartkowych rozmów: ukraińskie sukcesy zależą w dużej mierze od pomocy USA i od możliwości uderzania w głąb Rosji, co nie służy propagandzie Putina. Reszka uspokajał, że nie spodziewa się szczególnych przełomów. Jego zdaniem sytuacja pozostanie podobna, a Putin będzie zmuszony kontynuować wojnę i wywierać presję innymi sposobami, na przykład sianiem niepokoju na Zachodzie. Wojna hybrydowa poniżej progu otwartej agresji trwa: przez granice państw NATO przechodzą zielone ludziki, przeprowadzając migrantów, a niektóre państwa NATO muszą zamykać granice z Rosją, bo rosyjski wywiad wojskowy może dokonać sabotażu w zakładzie zbrojeniowym.
Donbas za członkostwo w NATO? Reszka o doniesieniach o propozycji
Szubartowicz przypomniał zapowiedź Zełenskiego, który miał usłyszeć propozycję oddania Donbasu w zamian za członkostwo Ukrainy w NATO. Zełenski miał odpowiedzieć, że nie może sam podjąć takiej decyzji i musi zapytać naród, oraz zaznaczyć, że po raz pierwszy padła taka propozycja. Szubartowicz zapytał, czy to prawdziwe, czy raczej gra, którą ktoś Zełenskiemu podsuwa.
Reszka uznał, że coś takiego mogło paść, ale jest to jego zdaniem absolutnie nierealne z kilku powodów. Amerykańscy negocjatorzy nie mogą zaproponować wstąpienia do NATO, bo Steve Witkoff nie podejmuje takich decyzji, a poza tym zgodzić musiałyby się też inne państwa sojuszu. Rosja natomiast wyraźnie wyklucza taką możliwość, bo jej strategicznym celem jest odsunięcie NATO. Być może to trik w rodzaju „oddajcie terytoria, a kiedyś was przyjmiemy”.
Ukraińcy wielokrotnie słyszeli już obietnice, że coś się wydarzy, jeśli spełnią warunek. Szubartowicz przypomniał, że mieli nawet gwarancję bezpieczeństwa. Reszka potwierdził: dostali ją w zamian za oddanie broni jądrowej i to jest bolesna rana, bo uważali, że mają na piśmie od mocarstw gwarancję integralności terytorialnej. Okazało się, że przecinek jest postawiony gdzie indziej i dyskusji nie ma. Dlatego sam nie zwraca na tę propozycję uwagi i uważa, że została rzucona bez szczególnych konsekwencji. Przypomniał, że na początku wojny też mówiono, iż Ukraina nie ma szans, bo nie przyjmuje się do sojuszu kraju ogarniętego wojną. Putin, jak podkreślił, nigdy się na to nie zgodzi. Byłoby to dla niego gigantyczną klęską, bo zaprzeczałoby filozofii tego konfliktu: uważa on NATO za zagrożenie i twierdzi, że nie walczy z Ukrainą, lecz z kolektywnym Zachodem, czyli także z nami, którzy mamy zostać odsunięci jak najdalej od granicy Rosji wraz z instalacjami i żołnierzami.
Zamrożenie jako realny cel i gotowość Ukraińców do kompromisu
Reszka ocenił, że wojna musi jeszcze potrwać. Ukraińcy wykazują dziś zdolność do kompromisu, której wcześniej nie było: według badań ponad 60% jest za tym, by wojna zakończyła się tak, jak jest, a front się zatrzymał, bez uznawania terytoriów za rosyjskie. Chcą to zamrozić i dać temu trochę przeschnąć. Widać zmęczenie wojną, ale Ukraińcy wiedzą też, widząc, jak Rosja walczy i co mówi, że jeśli się ugną, będzie to koniec.
Olejak zapytała o pozytywny scenariusz pokojowy i o to, czy realistyczne jest tylko zamrożenie. Reszka odparł, że zamrożenie byłoby dobre, bo Ukraina strasznie cierpi. Trzeba by też dbać, by powoli wchodziła do zachodnich struktur, pozostała suwerenna i nie została po wojnie bez armii, jako półkolonia Rosji.
Szubartowicz dopytał później, czy w społeczeństwie jest gotowość do tego, że wojna nie zakończy się pełnym zwycięstwem, lecz, jak to zwykle bywa, rozwiązaniem niedoskonałym. Reszka uznał, że tak, bo Ukraińcy są niesamowicie wyczerpani. Do zaakceptowania jest dla nich ocalenie państwa i suwerenności, prawo wyboru drogi na Zachód i własna armia. Widać to w sondażach: zatrzymanie wojny tam, gdzie jest, plus gwarancje bezpieczeństwa, ale bez uznawania, że Krym czy inne tereny należą do Rosji. Rozwiązanie byłoby więc de facto, a nie de jure. Do tego, jak ocenił, Ukraina jest gotowa.
Opustoszały kraj i wyzwania odbudowy
Olejak opisała Ukrainę jako państwo zniszczone przez wojnę, z problemami politycznymi, gospodarczymi i społecznymi. Duża część ludności, zwłaszcza kobiety i dzieci, wyjechała z kraju. Zdaniem Olejak większość Ukraińców prawdopodobnie nie będzie chciała wracać, bo wojna trwa zbyt długo, a oni ułożyli sobie życie w Polsce, Niemczech, Francji i innych krajach.
Reszka opisał opustoszałe miejsca, przez które się przejeżdża, jako przypominające cmentarz. Olejak dodała, że w niektórych miejscowościach zostali tylko seniorzy lub osoby, które nie miały możliwości wyjechać z powodu choroby czy niepełnosprawności. To całe miasta duchy, gdzie ciężko spotkać kogoś, kto chciałby odbudowywać Ukrainę.
Reszka wskazał też na gigantyczną korupcję, niezrozumiałą mimo wojny. Jest czymś potwornym, jeśli pomoc płynąca do Ukrainy może być rozkradana, więc wyzwań będzie mnóstwo. Opowiedział, że pytał pisarza Jurija Andruchowycza, co oznaczałoby zwycięstwo. Usłyszał, że ocalenie Ukrainy. Gdy dopytał, jak Ukraińcy mają się pogodzić, skoro jeden był w Polsce, inny walczył, matka straciła syna, a ktoś zdradził, pisarz odpowiedział, że najważniejszy będzie być może projekt odbudowy: spróbować postawić ten kraj na nogi, choć może już nie z takimi terytoriami jak wcześniej.
UPA, symbole historyczne i spór o ich znaczenie
Szubartowicz zapytał, dlaczego ukraiński rząd prowadził wobec Zachodu politykę, która wywoływała w Polsce oburzenie wokół UPA. W Polsce padają pretensje, że skoro Ukraina chce mieć przyjaciół na Zachodzie, nie powinna symbolicznie drażnić Polaków. Jedni mówią, by zostawić sprawy historyczne na później, inni, że takie działania zniechęcają społeczeństwo do pomocy.
Reszka odpowiedział, że dialog historyczny jest teraz szalenie trudny, bo Ukraińcy walczą o przetrwanie. UPA wpisuje się w obowiązującą dziś opowieść jako partyzantka sprzeciwiająca się do lat 50. czy 60. Związkowi Radzieckiemu. Nie znaczy to, że ta narracja będzie obowiązywać wiecznie. Wielu Ukraińców służyło w Armii Radzieckiej, więc muszą o tym kiedyś porozmawiać między sobą, ale nie teraz. Na pytanie, czy to rozumie, odparł, że nie, bo jego zdaniem robią to głupio, ale grają też na rynku wewnętrznym. Za duży błąd uznał utożsamianie Ukrainy z Zełenskim. Zełenski miał okres bohaterski i mniej bohaterski, a za jakiś czas przestanie być prezydentem, podczas gdy społeczeństwo zostanie i nadal będzie naszym sąsiadem. To, że powiedział coś przykrego na forum ONZ albo nadał jednostce imię, jest ważne, ale nie najważniejsze. Trzeba dać Ukraińcom obronną teraźniejszość, żeby można było później rozmawiać o przyszłości.
Olejak przywołała polskie wyjaśnienie, że Zełenski nie ma wyboru, bo społeczeństwo oczekuje takich nazw dla brygad i honorowania Bandery, czy szerzej UPA. Zapytała, czy to oczekiwanie społeczne, czy cyniczne wykorzystanie sytuacji przez jednego polityka. Reszka odparł, że ukraińskie społeczeństwo nie kojarzy do końca UPA z ludobójstwem na Wołyniu, tylko z partyzantką przeciw Związkowi Radzieckiemu. Wpisuje się to w poczucie, że oni byli sami i walczyli do końca, a teraz też są opuszczeni przez cały świat. Ukraińcy nie byli z siebie dumni i mieli dużo kompleksów, a dopiero od 2014 roku, według badań socjologicznych, zaczęli w siebie wierzyć. Od 2022 roku, gdy okazuje się, że potrafią przeciwstawić się tak wielkiemu krajowi, drugiej armii świata, duma rośnie. Nie ma normalnej dyskusji o historii, ale Reszka nie widzi też szalonego nacjonalizmu. Często bywa na froncie i rozmawia w ziemiankach z żołnierzami, i nie widzi, żeby tematy historyczne szczególnie ich pochłaniały. Jego pochodzenie z Polski nigdy nie budziło kontrowersji ani wrogości z powodu tego, że Polacy nie uznają ich bohaterów.
Skąd Ukraińcy biorą poczucie wspólnoty
Szubartowicz zapytał, jaka tożsamość ich trzyma, skoro w Polsce panuje przekonanie, że czerpie ona z historii i kultu nacjonalistycznego, a eksperci przypominają, że część Ukraińców była związana ze Związkiem Radzieckim. Reszka odpowiedział, że teraz trzeba szukać symboli, które będą ich jednoczyć. To kraj, w którym przez długi czas mówiono dwoma językami, wyznawano różne religie, od grekokatolików po prawosławnych różnych patriarchatów, a korzenie historyczne były różne: jeden ma ojca z UPA, a drugi z Armii Radzieckiej.
Opowiedział o muzeum w małej miejscowości na Wołyniu. Zaczęło się od partyzantki radzieckiej i złych hitlerowców, którzy spalili wieś. Potem uzupełniono je o UPA, okazało się, że to panowie z tej samej wsi, którzy się znali, a jedni byli tu, drudzy tam. Następnie dodano Niebiańską Sotnię, czyli ludzi, którzy zginęli podczas Majdanu, a teraz tych, którzy giną w tej wojnie. Dyrektor ciągle coś zdejmuje ze ściany, bo przybywa poległych, a dla starych bohaterów brakuje miejsca. Reszka uważa więc, że Ukraińcy znajdą oparcie prawdopodobnie w bohaterach tej wojny i nie będą musieli sięgać aż tak daleko do historii. Radykalizm oficjalnej narracji jest dla niego zrozumiały: nie mają głowy do tych spraw i robią wszystko, by się jednoczyć. Jeśli czerwono-czarna flaga ich jednoczy, będą walczyć pod tą flagą.
Ekshumacje i spór o to, czy dialog historyczny jest możliwy w czasie wojny
Olejak zaprotestowała, że nie jest do końca prawdą, że w czasie wojny nie da się prowadzić badań ani dialogu. Niemcy prowadzą prace badawcze i ekshumacje na terytorium Ukrainy, a w Polsce przez długi czas tłumaczono, że jest to niemożliwe. Dopiero teraz powoli ruszają. Pytała o to wielu historyków. Są miejsca w Ukrainie, gdzie bomby nie spadają, więc dialog mógłby być prowadzony. Zdaniem Olejak tłumaczenie, że w czasie wojny to niemożliwe, jest dla wielu niewystarczające, stąd konflikt między naszymi społeczeństwami. Istnieje przekonanie, że dopóki sprawa nie zostanie rozwiązana, będzie rozgrywana przez rosyjską propagandę, a nie jest to w interesie ani Polski, ani Ukrainy.
Reszka odpowiedział, że ekshumacje trwają i dialog historyczny się toczy. Nie wie, jak bardzo się posuwa, ale historycy rozmawiają od lat, od czasu gdy Polska jako pierwsza uznała niepodległość Ukrainy. Rozumie, że teraz powinno nastąpić przyspieszenie. Dobrze, że tam, gdzie są ekshumacje, nie spadają bomby.
Wojna dronów: strefa śmierci i codzienność na pierwszej linii
Olejak zapytała, o czym rozmawiają żołnierze w ziemiankach, skoro nie o historii. Reszka odparł, że o tym, żeby przeżyć i żeby ich nie zabito. Wojna dronów jest czymś potwornym. Są ludzie, którzy miesiącami nie wychodzą z pierwszej linii, bo nie mają jak się wycofać, siedzą z ranami, które sami opatrują, i wracają tylko po to, by amputowano im kończyny. W okopach zawsze było dużo polityki: spotyka się tam zarówno zwolenników, jak i przeciwników Zełenskiego oraz wielbicieli generała Załużnego, dziś ambasadora w Wielkiej Brytanii. Olejak zauważyła, że generał ma tam podobno bardzo mocną frakcję. Reszka dodał, że spotkał też ludzi, którzy mówią, że Załużny zdezerterował i zamiast być dyplomatą powinien służyć z nimi. Ukraińcy przypominają w tym Polaków, a gorące spory polityczne nie przeszkadzają im walczyć. Reszka bardzo ich za to szanuje: są świetnymi żołnierzami i mimo różnic światopoglądowych walczą dzielnie.
Opisał, że wojna zeszła pod ziemię. Powstała strefa śmierci, czasem bardzo szeroka, bez śladów życia, zwierząt i roślin. To wypalona ziemia o księżycowym krajobrazie, który stale się poszerza. Operatorzy dronów siedzą w ukryciu, w zakopanych kontenerach albo wykopanych jamach. Drony wiszą nad polem walki całą dobę, a gdy cokolwiek się poruszy, wysyłane są drony uderzeniowe, które niszczą cel w brutalny sposób, zrzucając miny, pociski, napalm i pułapki.
Szubartowicz zapytał, czy wojna toczy się już tylko w powietrzu. Reszka odpowiedział, że kogoś muszą niszczyć, więc na pozycje próbują przedrzeć się żołnierze w małych grupach. Rosjanie atakują po dwóch, trzech, próbują się kumulować, wykorzystując słabą pogodę i zachmurzenie, używają środków maskujących: peleryn upodabniających do powierzchni ziemi i koców termicznych. Ukraińcy robią to samo. Każdy najmniejszy zauważony ruch wywołuje atak dronów albo ostrzał artyleryjski. Szubartowicz uznał to za okrutną absurdalność: front stoi, a w gruncie rzeczy zderzają się pojedyncze jednostki, w grupach dwu- czy trzyosobowych.
Reszka dodał, że zdarzały się przypadki zdobycia przez Rosjan miast bronionych przez Ukraińców, gdy znaleźli drogę kanałami kanalizacyjnymi. Widział to pod Kupiańskiem, gdzie siedział wiele dni z operatorami dronów. Wyjazd do szarej strefy to w zasadzie misja samobójcza, bo jest tam pełno min, także magnetycznych, reagujących na metal. Był w takiej strefie na Zaporożu, gdy jego pojazd wyleciał w powietrze. Wszędzie są miny pułapki i drony z termowizją, ciemno i błoto, nie wiadomo, gdzie iść.
Miasta przyfrontowe, które umierają razem z frontem
Pobliskie miejscowości powoli umierają razem z frontem. Reszka był świadkiem umierania Kostiantyniwki, w której trwają teraz walki. Tak jak Kostiantyniwka wyglądała w zeszłym roku, tak wygląda dziś Drużkiwka, kilkanaście kilometrów od niej, a Kramatorsk dziś wygląda tak jak Drużkiwka rok temu. W tym szeregu ustawił również Słowiańsk.
Olejak zapytała o tych, którzy zostają, bo nie mogą wyjechać albo chcą pozostać w domu. Reszka opisał, że przestają działać służby komunalne, znika gaz i prąd. W Kostiantyniwce nie ma lekarzy, a szpital został całkowicie ewakuowany. Mieszkańcy żyją tak, jak opisują pamiętniki cywilów z powstania warszawskiego. Każde wyjście to wyzwanie: znalezienie wody, jedzenia, włamanie do sklepu po żywność. Operator drona może wybrać, kogo zabić, a kogo nie. Reszka sam był w sytuacji, w której widząc drona, myślał, czy zabije jego, czy poszuka kogoś innego.
W miastach na bezpośrednim zapleczu frontu obowiązują godziny policyjne. W Kostiantyniwce trwały od 15 do 11, więc mieszkańcy mieli tylko kilka godzin na zakupy i naprawę wody. Wtedy Rosjanie zaczynali ostrzał artyleryjski lub rakietowy, celując na przykład w bazar. Reszka był w Kostiantyniwce tuż po trafieniu w miejsce zakupów: rakieta, odłamki, ziemia czerwona od krwi, szczątki, krzyk i płacz, ludzie bez kończyn, ktoś, kto stracił męża albo dziecko. Tak, jak powiedział, Rosjanie zdobywają kolejne miasta, od Kostiantyniwki, przez Bachmut, po Czasiw Jar. Wojna wygląda tak cały czas, zmieniają się tylko metody: najpierw czołgi, potem artyleria, a teraz wojna maszyn i dronów. Ludzie giną także w Kijowie czy Sumach.
Ukraińska odpowiedź i wojna oglądana na ekranie
Szubartowicz zapytał o odpowiedź na rosyjskie masakry. Reszka powiedział, że Ukraińcy nauczyli się walczyć i armia dobrze wojuje, niezależnie od problemów z uzupełnianiem składu. Stwierdzenie, że mobilizacja źle działa, jest eufemizmem, bo w ogóle nie działa, a ludzie nie chcą służyć. Mimo to na froncie biją się dzielnie, także ci, których wzięto na siłę. Są dezercje i samowolne oddalenia, ale linię frontu potrafią utrzymać, Rosjanie nie zdobywają niczego, a ponoszą ogromne straty. Ukraina uderza też w infrastrukturę rosyjską dzięki dronom dalekiego zasięgu, niszczy rafinerie, co wpływa na Rosję.
Olejak przywołała dziennik Białoszewskiego z powstania, z kolejkami po jedzenie i wodę, i zauważyła, że tam był jeszcze element spotkania z drugą stroną i strzelania do konkretnego człowieka. Drony atakują z dużej odległości, więc wykluczają ludzki aspekt litości. Reszka odparł, że bezpośrednie zetknięcia na froncie nadal się zdarzają, ale wojna zmienia się w wojnę maszyn. Przerażające jest to, że śmierć widzi się na ekranie komputera. Operatorzy widzą, jak zabijają człowieka, i są to przeważnie ludzie dwudziestoparoletni. Nie jest to zimne zabijanie z dystansu, bo na polu bitwy trzeba mieć pewność, że przeciwnik został wyeliminowany razem ze wszystkim, co miał. Rosjanie zaznaczają na mapie, gdzie leży ciało. Następna grupa wie, że zabity może mieć jedzenie, amunicję i środki opatrunkowe, więc jest kierowana w to miejsce. Dlatego Ukraińcy albo zbierają wszystko sami, albo dbają, by z przeciwnika nic nie zostało, czyli dobijają go. Reszka widział, jak jednego żołnierza dobijano kilka razy, a w końcu spalono. Żołnierze widzieli jego reakcję i powiedzieli, że nie ma wyjścia, bo jest zbyt blisko.
Psychika i próby zachowania normalności
Szubartowicz zapytał, jak oni to psychicznie wytrzymują. Reszka powiedział, że w całym kraju idą psychoterapeuci. Wojna nie skończy się dla Ukrainy po podpisaniu porozumienia pokojowego czy rozejmu, bo będzie trwać w głowach. Ukraińcy muszą odbudować nie tylko kraj, ale i siebie psychicznie. Kto siedzi kilka miesięcy na froncie, nie wraca taki sam, a nawet ci, którzy jeżdżą tam okazjonalnie, po powrocie zachowują się dziwnie: leci samolot i jest inaczej, bo tam nad głową ciągle coś przelatuje.
Opowiedział historię z Kostiantyniwki, gdy miasto jeszcze istniało. Służby miejskie uznały, że trzeba dbać o miasto, i wysłały pracowników zieleni z kosami spalinowymi do koszenia trawników. Wywołało to wściekłość, bo wszyscy patrzyli, czy nie nadlatują drony. Żołnierze zasugerowali w końcu, żeby lepiej nie wychodzili, bo może się to źle skończyć.
Olejak zauważyła, że ludzie mogą w ten sposób próbować zachować poczucie, że wszystko jest jak dawniej, bo praca i ciągłość zadań dają poczucie bezpieczeństwa. Reszka odpowiedział, że w strefie przyfrontowej niewiele się da zrobić. Można udawać, że wszystko jest w porządku, ale w pewnym momencie następuje tama: strażacy przestają gasić pożary, zajmują się rozdawaniem wody i chleba, a potem już niczym. Szpital i cmentarz działają do pewnego momentu, a potem wszystko się rozsypuje. Dalej od frontu próbują żyć na granicy. W całej Ukrainie działają aplikacje na telefon, które pokazują, skąd lecą rakiety i jak zbliżają się drony. Ludzie patrzą w te telefony, żeby wiedzieć, kiedy się schować, a czasem telefon sam się włącza i zaczyna mówić przerażającym głosem. Szubartowicz podsumował, że to ciężar psychiczny całego kraju, który wymaga psychiatry, psychologa i terapeuty.
Społeczeństwo obywatelskie, korupcja i brak zaufania do władzy
Szubartowicz zapytał o zmiany w mentalności. Reszka powiedział, że Ukraińcy zaczęli być z siebie dumni i to jest dobre. Wierzy też w ukraińskie społeczeństwo obywatelskie, które wyciąga kraj za uszy w najgorszych kryzysach. W 2014 roku, gdy Rosja zaatakowała Krym i wywołała rewoltę w Donbasie, kraj obronili wolontariusze wspierający armię i ochotnicze oddziały stojące na pierwszej linii. Prawy Sektor, nielubiany w Polsce, stał pod Donieckiem na pozycji, gdzie komandosi nie potrafiliby walczyć. Podobnie było w 2022 roku.
Olejak zauważyła, że to siła reakcyjna w chwili największego zagrożenia, i taki sam zarzut wobec Polaków bywa stawiany: potrafimy się mobilizować w sytuacjach granicznych, a sztuką jest działać w społeczeństwie obywatelskim na co dzień. To dziś duży problem Ukrainy: oligarchia, korupcja i sabotaż reform przez polityków. Zapytała, czy radykalna zmiana jest możliwa. Reszka odpowiedział, że niestety nie jest o tym przekonany, bo ćwiczyli to już po 2014 roku. Wielu wojskowych, którzy się wtedy wykazali, i uczestników operacji antyterrorystycznej trafiło do Rady Najwyższej, a mimo to niewiele się zmieniło, bo zostali wchłonięci przez system.
Olejak pytała, co jest największym problemem: oligarchia, brak struktur, brak wiary w państwo. Dodała, że brak zaufania do instytucji publicznych może blokować zmianę. Szubartowicz podsunął, że klasa polityczna może być marna. Reszka potwierdził, że na pewno jest marna, bo wystarczy przejść się przed Radą Najwyższą w Kijowie i zobaczyć zaparkowane samochody, żeby krew zalała człowieka. Widać to też po aferze korupcyjnej, gdy prokurator generalny nagle wyjeżdża za granicę, a jeden z głównych podejrzanych w gigantycznej aferze też znajduje się za granicą. Szubartowicz zapytał, jak żołnierze w okopie łączą to z walką w imieniu ojczyzny. Reszka potwierdził, że szlag ich trafia, gdy patrzą na korupcję, bo kradnie się na potęgę. Dobrą robotę robi NABU, czyli ukraińskie CBA, które Zełenski chciał podporządkować prokuraturze, czyli w zasadzie zlikwidować, a okazało się, że prokuratura kradnie. W resortach siłowych, w SBU, zatrzymano generała, którego ochroniarze mierzyli do prokuratorów. Z badań wynika, że ludzie darzą wielkim szacunkiem armię, być może stąd wyłoni się nowy lider, szanują też wolontariuszy, a zaufanie do rządu i partii, także opozycyjnych, jest praktycznie zerowe.
Olejak zapytała o scenariusz wyborów: czy jest presja społeczna, żeby je przeprowadzić, czy przekonanie, że to niemożliwe. Reszka powiedział, że nie widzi, by Ukraińcy chcieli wyborów. Wielu nie lubi prezydenta, ale nie uważa, że teraz wybory da się przeprowadzić. Im bardziej naciska Rosja albo Stany Zjednoczone, bo Trump też lubi naciskać, tym bardziej Ukraińcy jednoczą się wokół flagi. Gdy Trump nakrzyczał na Zełenskiego, a dziennikarze wyżywali się na gościu Białego Domu, popularność Zełenskiego natychmiast wzrosła, nie dlatego, że mu cokolwiek wybaczono. Jego obecne 54% zaufania to nie zaufanie do Wołodymyra Zełenskiego, tylko do prezydenta Ukrainy. Szubartowicz podsumował, że oddziela się nazwisko od instytucji. Dodał, że cała ta opowieść pokazuje, że to Putin jest zbrodniarzem, a nie człowiekiem humanitarnym, jak mówił Steve Witkoff.
Ci, którzy zostali, i ci, którzy wyjechali
Po przerwie Olejak wróciła do napięcia między Ukraińcami, którzy walczą w kraju, i tymi, którzy wyjechali do Polski lub innych państw europejskich. Uznała je za jedno z największych napięć społecznych. Jeśli nie zostanie rozwiązane, trudno mówić o budowie nowej tożsamości i wspólnej odbudowie państwa.
Reszka przyznał, że to problem, bo po wojnie w jednej rodzinie zginęli mężczyźni, a w drugiej ktoś układał kafelki w Polsce. Są jednak różne przykłady: w jednej rodzinie może być ktoś, kto wyjechał, bo nie chce służyć, w drugiej ktoś, kto zginął. Mimo to widzi sporo tolerancji, bez złości i zawiści. Spędził czas w małym miasteczku, gdzie podczas łapanek TCK znajoma, której syn od 2022 roku nie wyjeżdża z Donbasu, dzwoniła do sąsiada z ostrzeżeniem, że polują na ludzi. Weterani po nocach piją z dezerterami, więc nie jest to czarno-białe i nie zaczną się od razu trybunały. Przyznał jednak, że wspólny projekt odbudowy może zadziałać, choć mamy niepokojące doświadczenia, na przykład po wyzwoleniu Iziumu zaczęły się trybunały nad ludźmi, którzy kolaborowali albo wydawało się, że kolaborowali.
Olejak odpowiedziała, że Reszka musiał trafić na wyjątkowo dobre relacje sąsiedzkie, ale w masie, zwłaszcza gdy wojna się skończy na warunkach innych, niż Ukraina oczekiwała, trudno mówić o polubownym rozwiązaniu na szeroką skalę. Powrót do granic sprzed 2022 roku jest bowiem scenariuszem nieprawdopodobnym. Reszka odparł, że Ukraińcy będą musieli jakoś to rozwiązać. Mnóstwo ludzi zginęło i wyjechało, a jeśli chcą odbudować kraj, powinni zachęcić ludzi do powrotu. Jeśli zaczną rozliczać, kto jak się zachowywał w czasie wojny, zostaną sami w opustoszałym kraju. To będzie dramat i wojna nie zakończy się w dniu ostatniego wystrzału, lecz będzie dopiero początkiem.
Życie obok Rosji i miejsce Polski przy stole
Szubartowicz zauważył, że opowieść Reszki zaburza proporcje, bo pewnie nastąpi reset z Putinem, dotyczący Europy i Stanów Zjednoczonych: trzeba będzie jakoś z Rosją żyć, niekoniecznie ścigając Putina jak zbrodniarza wojennego. Wszystko zostanie, jak zwykle w polityce, zatracone i rozmyte, a nawet po rozejmie czy pokoju będzie granica Ukrainy z Rosją. Zapytał, czy Ukraińcy wyobrażają sobie życie obok kogoś, kto na nich napadł, zwłaszcza że sami dążą do Zachodu, który być może będzie musiał uznać zły pokój.
Reszka odpowiedział, że nie będą mieli wyjścia. Rosja nie jest tam najpopularniejszym krajem, a język rosyjski nie jest najpopularniejszym językiem, bo Rosja strzeliła sobie niesamowitego samobója i nienawiść jest gigantyczna. Ważne jest też, jak podkreślił, by z naszego punktu widzenia pamiętać, że Ukraina może tę wojnę przegrać, a wtedy stanie się półkolonią. Wiele oddziałów na froncie to ludzie wcieleni, zwerbowani lub zmuszeni z terytoriów okupowanych, które w 2014 roku należały do Ukrainy lub zostały zajęte po 2022 roku. Jeśli brakuje mięsa armatniego, Rosjanie mobilizują. Lepiej, żeby Ukraina miała względnie stabilną granicę z Rosją, niż żebyśmy my mieli znacznie dłuższą granicę z Rosją niż teraz. To cena tej wojny. Putin deklaruje, że nie ma ochoty się zatrzymać, i nie zależy mu tylko na Ukrainie, lecz na dyktowaniu warunków innym krajom, także Polsce.
Szubartowicz zapytał, jak długo Ukraina może przetrwać i czy Europa jej nie zostawi, skoro Polska ma uczestniczyć w jakimś rodzaju rozmów. Reszka odpowiedział, że na szczęście zaczyna brać w nich udział, bo przez półtora roku jej nie było. Olejak zauważyła, że złośliwi powiedzą, iż to gremium, które będzie się spotykać i wypracowywać pomysły, a na trójstronnym spotkaniu żaden z trzech uczestników nie reprezentuje europejskiego państwa. Reszka cieszy się, że Polska wróciła do jakiegoś stołu. Jeśli Rosja chce wracać do układu NATO sprzed 1997 roku, a przy stole siedzą Niemcy, Brytyjczycy, Włosi i Francuzi, nie mają z tym problemu, bo NATO było w ich krajach także w 1997 roku. Polska natomiast ma tu problem, więc to szczęście, że jest blisko i może coś powiedzieć. Powinna robić wszystko, by uczestniczyć w porozumieniach, żeby jej głos był słyszalny, i starać się pomagać Ukrainie.
Polska pomoc i opinia publiczna
Reszka rozumie, że w Polsce pomaganie Ukrainie jest dziś politycznie wstydliwe. Kiedyś Polacy byli dumni z pomocy, a teraz są dumni, że nie pomagają. Olejak odpowiedziała, że politycy mówią o niepodległej Ukrainie jako o interesie Polski, ale to dla niej za mało, bo powrót do granic sprzed 2022 roku jest niemożliwy. Zapytała, co ma być celem Polski przy stole.
Reszka wskazał, że Ukraina ma przetrwać jako państwo suwerenne i niepodległe, z armią taką, jaką chce, z gwarancjami bezpieczeństwa, jako kraj demokratyczny, nie wasal Rosji. Zwrócił następnie uwagę na polskie wydatki. Polska przekazała Ukrainie 16,5 miliarda złotych pomocy, z czego pierwsze 15 miliardów w ciągu trzech lat, a w ostatnich dwóch latach, jak podkreśla obecny rząd, tylko 1,5 miliarda. Reszka nie wie, czy to powód do dumy. Jeśli premier mówi, że Polska będzie odgrywać ważną rolę w negocjacjach, bo bezpieczeństwo Ukrainy to bezpieczeństwo Polski, a potem dodaje, że dała 100 milionów na zakup uzbrojenia w ramach PURL i więcej nie da, to jako obywatel czuje się zdezorientowany. Norwegia daje miliard dziewięćset milionów, a Polska 100 milionów, tyle co Słowenia, więc trudno ocenić, czy naprawdę jej zależy.
Olejak odpowiedziała, że niepopularność pomocy też ma przyczyny. Wśród nich wymieniła kwestie historyczne, politykę Zełenskiego wobec Polski i rynek zboża. Zdaniem Olejak wina leży więc również po ukraińskiej stronie, w kontekście braku zgody polskiego społeczeństwa na takie same nakłady. Reszka odparł, że nie wie, czy zgody w polskim społeczeństwie brakuje. Jako jego część uważa, że dobrze, by Ukraińcy walczyli z Rosjanami. Olejak zauważyła, że w demokracji decyduje większość, a politycy czytają badania opinii i reagują na nie jeden do jednego. Badania pokazują, że chęć pomocy spada z roku na rok. Reszka wolałby, żeby politycy myśleli o bezpieczeństwie Polski, i ma nadzieję, że się opamiętają. Jeśli Polska nie będzie pomagać, a Ukraina przegra, będzie miała większy problem. Jeśli będzie żądać solidarności od innych, może usłyszeć, że inne kraje też mają badania opinii, z których wynika, że nie mogą zbyt pomagać, bo straciliby 3%.
Szubartowicz dodał, że polska polityka rzeczywiście podporządkowana jest oportunistycznym reakcjom, choć w polskim społeczeństwie nie wszyscy są przeciwko pomocy i część rozumie, dlaczego jest potrzebna. Zapytał jednak o sens, skoro Putin się nie zatrzyma i nie walczy o jedną sprawę, na przykład Donbas, tylko o dominację, powrót do granic i zniszczenie Zachodu. Zapytał, czy Zachód to zrozumiał i czy jest w tej sprawie konsensus. Reszka odparł, że sądząc po retoryce, jest, ale sądząc po nakładach finansowych Polski, nie ma.
Dlaczego Rosja nie wygrywa i czemu Zachód nie zrobił więcej
Reszka przekonywał, że Putin nie jest wieczny, a Rosja nie jest niezwyciężona. Jest bardzo dobrym PR-em, ale przegrywa wiele wojen i jego zdaniem tej też nie wygrywa. Od pięciu lat nie potrafi zdobyć niewielkiego regionu, a zajęła tylko jedno miasto obwodowe, Chersoń, który musiała oddać. Trzyma się w Oleszkach i Bachmucie, anektowała obwód zaporoski bez Zaporoża i obwód chersoński bez Chersonia.
Olejak postawiła pytanie w drugą stronę: NATO nie potrafi lub nie chce wygrać tej wojny, a są tacy, którzy mówią, że gdyby chciało, Ukraina mogłaby być niepodległa w granicach sprzed 2022 roku. Reszka odpowiedział, że Ukraina dostawała bardzo dużo pomocy, bez której nie mogłaby walczyć, ale cały czas miała też kaganiec: nie można używać rakiet na taki dystans ani wchodzić piechotą na terytorium Rosji. Donatorzy mówili jej, jak ma się zachowywać. Jego zdaniem budził się strach, bo Putin lubi sugerować, że ma przycisk atomowy, i bano się, jak będzie wyglądać Rosja bez Putina, czy nie zapanuje chaos. Uważa, że zdecydowane kroki na początku wojny mogłyby sprawić, że wyglądałaby ona trochę inaczej.
Czego oczekiwać po czwartku i jak Ukraina wejdzie w zimę
Olejak zapytała, na co zwrócić uwagę w czwartek. Reszka powiedział, że będziemy obserwować trzech ludzi, którzy odnieśli sukces, ale on poczekałby tydzień czy dwa, aż pojawią się wiadomości z drugiej ręki, zza kulis. Nie ma pewności, że będzie jakiś przełom, i on go nie widzi.
Szubartowicz zapytał, czy Putin nie pokaże siły, bo politycy przekonują, że jeszcze coś zrobi: kolejny atak, prowokację albo użycie czegoś, by zastraszyć obywateli. Reszka odparł, że Rosja ma siłę na różne triki, dezinformację, wynajmowanie sabotażystów i zamachy bombowe, ale na froncie nie sądzi, żeby potrafiła coś zrobić. Ukraińców bardziej nie zniszczy. Oni nie są gapami: ich moce energetyczne są większe niż w zeszłym roku, zapasy gazu większe, przygotowują się. Mimo że państwo bywa niewydolne, doskonale sobie radzą.
Olejak zauważyła, że niektóre miasta są już odcięte od prądu i wody, a ukraińscy politycy mówią, by przygotować się, że tak zostanie do końca zimy. To również element oceny ukraińskiego społeczeństwa. Reszka przyznał, że w dużych miastach politycy mówią, by lepiej wyjechać na wieś. To przypomina wywieszenie białej flagi, ale Ukraińcy rozumieją, że czasem nie ma innego wyjścia, bo poza miastem szanse przeżycia są większe. Jego zdaniem Putin źle to wymyślił: Ukraińców nie można zamrozić, można ich co najwyżej przekonać, że nie dadzą rady. Po każdej zimie są jeszcze bardziej wściekli na Rosję i lepiej przygotowani na przetrwanie. Zima będzie trudna, ale nikt nie zechce się poddać. Ukraińcy wiedzą, co robi Rosja, bo mają przykłady w każdym mieście, począwszy od Buczy. Nie wierzą w narrację Putina, że przyjdzie dobry wujek i przytuli do serca, bo tego wujka dobrze już znają.
Szubartowicz zakończył rozmowę, dziękując za opowieść, która przybliża rzeczywistość i przypomina, czym jest wojna: czymś okrutnym.
Rozmowę przeprowadzili Karolina Olejak i Przemysław Szubartowicz. Materiał „Reszka: Ukraina wygrywa wojnę. Wszystko to potwierdza” dostępny na kanale „polsatnews.pl” na YouTube, liczącym 594 tys. subskrybentów. Opublikowany 17 listopada 2026 roku.










