Zełenski podpisał ustawę o Ukraińskim Panteonie Narodowym

Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski podpisał 22 sierpnia 2026 roku, dzień przed Dniem Niepodległości Ukrainy, ustawę o utworzeniu Ukraińskiego Panteonu Narodowego. Ustawa nr 15360, zgłoszona do Rady Najwyższej przez samego prezydenta, została przyjęta przez parlament 1 lipca 2026 roku głosami 287 deputowanych.

Cel i geneza projektu

Nowy akt prawny zapoczątkowuje budowę w Kijowie ogólnonarodowego kompleksu memorialnego, który ma służyć upamiętnieniu najwybitniejszych postaci narodu ukraińskiego. Nad koncepcją Panteonu od dłuższego czasu pracował Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, który na początku lipca 2026 roku przedstawił dokument określający podstawowe wartości, funkcje i zasady tworzenia tego miejsca. Zgodnie z założeniami, Panteon ma stać się jednym z symboli współczesnej Ukrainy, którego znaczenie wykroczy poza samą architekturę czy funkcję miejsca pochówku — instytucja ta ma łączyć dziedzictwo historyczne, pamięć o walce o niepodległość, wartości ukraińskiej wspólnoty politycznej oraz wizję przyszłości państwa.

Kogo obejmie upamiętnienie

Ustawa precyzyjnie określa krąg osób, których pamięć będzie mogła zostać uczczona w Panteonie. Znajdą się wśród nich głowy państw oraz osoby pełniące analogiczne funkcje w historycznych bytach państwowych na ziemiach ukraińskich — od Rusi, przez Ruskie Królestwo, ukraińską państwowość kozacką (Wojsko Zaporoskie), Ukraińską Republikę Ludową i Zachodnioukraińską Republikę Ludową, po Państwo Ukraińskie i Ukrainę Karpacką. Prawo do upamiętnienia będą mieli również prezydenci Ukrainy, z wyjątkiem tych usuniętych w drodze impeachmentu, a także naczelni dowódcy ukraińskiej armii z różnych okresów historycznych. Ustawa przewiduje też możliwość uhonorowania osób, które wniosły wyjątkowy, historycznie doniosły wkład w odzyskanie i odbudowę niepodległości, budowę państwowości, obronę suwerenności, kształtowanie narodu, wojska, kultury, sztuki, nauki, sportu, ukraińskiego języka literackiego, rozwój społeczeństwa obywatelskiego lub religii. Do grona uhonorowanych będą mogli dołączyć również laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie nauki lub literatury oraz osoby o światowej renomie, które były obywatelami Ukrainy, urodziły się lub mieszkały na jej terytorium, bądź których działalność była z Ukrainą związana.

Zasady przenoszenia szczątków i wykluczenia

Zgodnie z przyjętymi przepisami, przeniesienie szczątków do Panteonu będzie możliwe wyłącznie w przypadku osób zmarłych co najmniej dwadzieścia lat wcześniej — ma to zabezpieczyć instytucję przed presją polityczną lub inną wywieraną w związku z konkretnymi decyzjami o przeniesieniu. Ustawa wyklucza jednocześnie przenoszenie szczątków osób, które mają już w Ukrainie miejsca pochówku otoczone ugruntowaną tradycją czci. Uhonorowani w Panteonie nie mogą zostać także osoby skazane prawomocnym wyrokiem za przestępstwa przeciwko podstawom bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, pokojowi, bezpieczeństwu ludzkości i porządkowi międzynarodowemu, jak również osoby objęte przepisami o potępieniu reżimu komunistycznego i nazistowskiego oraz rosyjskiej polityki imperialnej i rosyjskiego reżimu totalitarnego państwa-terrorysty.

Charakter i funkcje Panteonu

Twórcy koncepcji podkreślają, że Panteon nie będzie cmentarzem w tradycyjnym rozumieniu — planowane jest przeniesienie do niego szczątków zaledwie kilkudziesięciu osób. Ma to być otwarta, inkluzywna przestrzeń publiczna, miejsce honorowych pochówków, ustawiania kenotafów oraz innych form upamiętnienia najwybitniejszych przedstawicieli narodu ukraińskiego, od czasów Rusi po współczesność. Kompleks będzie też wykorzystywany do organizacji wydarzeń w ramach Protokołu Państwowego i ceremoniału Ukrainy, a jego status określono jako pozakonfesyjny, z jednoczesnym dopuszczeniem możliwości sprawowania obrzędów religijnych. Zgodnie z koncepcją, Panteon ma pełnić funkcje memorialno-symboliczną, wychowawczą i edukacyjną, ceremonialną, reprezentacyjną, konsolidacyjną, sakralną oraz motywacyjną. Na jego terenie mają znaleźć się honorowe miejsca pochówku wraz z kenotafami, plac do organizacji uroczystości, obiekty monumentalne obrazujące historię i główne procesy budowy państwowości ukraińskiej, a także przestrzenie wystawiennicze i muzealne.

Tryb podejmowania decyzji i dalsze kroki

Za realizację projektu odpowiada powołana przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej grupa robocza, której działanie reguluje uchwała Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 871 z 1 lipca 2026 roku. Jej zadaniem jest zapewnienie naukowo-metodycznego wsparcia procesu tworzenia Panteonu, w tym określenie form upamiętnienia oraz przeprowadzenie konsultacji eksperckich i publicznych. Projekt samego kompleksu ma powstać w drodze konkursu z udziałem szerokich konsultacji społecznych, jako wielofunkcyjny obiekt memorialny, historyczno-kulturowy i architektoniczno-krajobrazowy. Decyzje o uhonorowaniu konkretnej osoby w Panteonie, w tym o ustanowieniu poświęconego jej kenotafu, będzie podejmował stały organ doradczy o charakterze kolegialnym, wyłaniany w trybie konkursowym, którego skład zatwierdzi Gabinet Ministrów Ukrainy. W jego składzie znajdą się przedstawiciele Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, instytucji naukowych oraz eksperci z zakresu historii, pamięci narodowej, edukacji, memorializacji, sztuki, nauki, sportu, ukraińskiego językoznawstwa, rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i religii. Osoba prawna odpowiedzialna za zarządzanie Panteonem zostanie dopiero utworzona lub wskazana przez Gabinet Ministrów Ukrainy. Ustawa wejdzie w życie następnego dnia po jej opublikowaniu.

Źródło/grafika: Komunikat prasowy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Opublikowany 22 sierpnia 2026 roku.