Zwrot w sprawie orderu Virtuti Militari. IPN: egzemplarz z aukcji może być oryginałem

Sprawa orderu Virtuti Militari wystawionego na sprzedaż na ukraińskim portalu aukcyjnym doczekała się nieoczekiwanego zwrotu. Instytut Pamięci Narodowej poinformował, że egzemplarz uznawany wcześniej za falsyfikat może być w rzeczywistości oryginałem należącym do kpt. Juliusza Romana Heinzla, ofiary zbrodni katyńskiej.

Aukcja i pierwsze wątpliwości

O sprawie zrobiło się głośno w połowie marca, gdy informację o sprzedaży orderu nagłośniono w przestrzeni publicznej. Numer odznaczenia wskazywał, że mogło ono należeć do kapitana Juliusza Heinzla z 16. Pułku Ułanów Wielkopolskich, uczestnika wojny polsko-bolszewickiej.

Na ukraińskim portalu aukcyjnym „violity” pojawił się na sprzedaż polski Krzyż Virtuti Militari. Egzemplarze te są numerowane, co pozwala łatwo ustalić, że krzyż nr 3353 należał do por. Juliusz Heinzel. Otrzymał go za udział w konflikcie polsko-litewskim w 1920 roku. W 1939 roku… pic.twitter.com/wvOqvKD4X4

— Konrad Berkowicz (@KonradBerkowicz) March 17, 2026

Początkowo Instytut Pamięci Narodowej informował, że według przedstawiciela rodziny kpt. Juliusza Heinzla oryginał orderu znajduje się w jej posiadaniu, dlatego wystawiony na sprzedaż egzemplarz może być wtórnikiem lub falsyfikatem i stanowić próbę oszustwa.

Nowe ustalenia IPN

W sobotę IPN przekazał jednak nowy komunikat, który zmienił dotychczasową ocenę sytuacji. Jak poinformowano, artefakt znajdujący się w rękach rodziny pochodzi z nadania władz komunistycznych, co oznacza, że nie jest oryginalnym odznaczeniem z okresu międzywojennego.

Jednocześnie ekspert, prezes Polskiego Stowarzyszenia Numizmatycznego Zbigniew Nestorowicz, ocenił na podstawie dostępnych fotografii, że egzemplarz wystawiony na aukcji jest oryginałem. Wskazał przy tym, że w odznaczeniu należącym do rodziny orzeł pozbawiony jest korony, co świadczy o jego powojennym pochodzeniu.

Reakcja rodziny i dalsze działania

Rodzina kapitana Heinzla, która do tej pory była przekonana o posiadaniu oryginału, zadeklarowała chęć odzyskania autentycznego orderu. Według IPN, w związku z deklaracją strony ukraińskiej, że odznaczenie trafi do polskiej ambasady w Kijowie, rodzinę skierowano do rzecznika Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Sprawa od początku była przedmiotem zainteresowania polskich służb dyplomatycznych. Ambasador Polski w Kijowie zapowiadał wcześniej weryfikację autentyczności przedmiotu oraz apelował o powstrzymanie się od udziału w aukcji, podkreślając wrażliwy charakter sprawy.

Kim był kpt. Juliusz Heinzel

Kapitan Juliusz Roman Heinzel był oficerem Wojska Polskiego, weteranem wojny z bolszewikami i dowódcą szwadronu 16. Pułku Ułanów Wielkopolskich. Za męstwo został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari oraz innymi odznaczeniami państwowymi.

Po wybuchu II wojny światowej trafił do sowieckiej niewoli. Wiosną 1940 roku został zamordowany przez NKWD w Charkowie, a jego los podzieliły tysiące polskich oficerów. Został pochowany na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie.

Sprawa orderu Virtuti Militari pokazuje, jak skomplikowane mogą być losy historycznych artefaktów związanych z ofiarami zbrodni katyńskiej. Jednocześnie podkreśla znaczenie rzetelnej weryfikacji informacji w sytuacjach, które mogą mieć wymiar zarówno historyczny, jak i polityczny.