Mężczyźni po 60. roku życia jedną z najbardziej poszukiwanych grup pracowników w Ukrainie

W czasie pełnoskalowej wojny ukraiński rynek pracy przechodzi głęboką transformację. Według demografów jednym z najbardziej widocznych zjawisk jest rosnące znaczenie starszych pracowników. W wielu branżach to właśnie osoby w wieku 55+, a szczególnie mężczyźni po sześćdziesiątce, stają się dziś jedną z najbardziej poszukiwanych grup pracowników.

O zmianach na rynku pracy mówiła Ella Libanova, dyrektor Instytutu Demografii i Badań Społecznych im. M. W. Ptuchy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, w rozmowie z RBC-Ukraine. Jej wypowiedzi opierają się również na wstępnych wynikach badania „Silver Economy of Ukraine: Potential of the 55+ Generation”, realizowanego przez instytut przy wsparciu inicjatywy publicznej dotyczącej potencjału starszego pokolenia.
Według Libanovej pracodawcy zaczęli zmieniać podejście do wieku pracowników już w drugiej połowie poprzedniej dekady, jednak dopiero wojna przyspieszyła ten proces.

„Dziś pracodawcy dosłownie polują na osoby w tej kategorii wiekowej. Jeśli mówimy o pracy mężczyzn, najbardziej atrakcyjną kategorią dla pracodawcy są obecnie mężczyźni w wieku 60+” – powiedziała.

Wojna i migracja zmieniają strukturę rynku pracy

Jednym z głównych czynników zmian jest mobilizacja oraz migracja ludności. Mężczyźni po sześćdziesiątce nie podlegają mobilizacji, dlatego dla wielu pracodawców stają się stabilną siłą roboczą.

Jednocześnie wojna i migracja znacząco zmieniły strukturę demograficzną kraju. Jak podkreśla Libanova, większość osób, które opuściły Ukrainę, to ludzie młodzi.

„Wyjechali i nie wszyscy wrócą – głównie młodzi ludzie. Każdy pracodawca będzie musiał bardzo ostrożnie wykorzystywać każdy dostępny zasób. Praca jest dziś głównym zasobem i nie ma czym jej zastąpić. Robotyzacja i sztuczna inteligencja nadal nie obejmują wszystkich sektorów gospodarki” – zaznaczyła demograf.

Z danych dotyczących migracji wynika również, że tylko niewielki odsetek uchodźców stanowią osoby starsze. Według Libanovej jedynie około 6 procent spośród około pięciu milionów ukraińskich migrantów wojennych to osoby w wieku powyżej 65 lat.

„Srebrny wiek” gospodarki

Demograf określa obecną sytuację jako początek „srebrnego wieku gospodarki”. Jej zdaniem pracodawcy coraz wyraźniej dostrzegają wartość starszych pracowników.

„Pracodawcy zrozumieli, że potrzebują tych ludzi. Starsze osoby mają kapitał społeczny, którego często brakuje młodym. Mają też odpowiedzialność, której młodszym pracownikom często brakuje” – powiedziała Libanova.

Badanie dotyczące tzw. srebrnej gospodarki analizuje m.in. potencjał zawodowy osób powyżej 50. roku życia oraz bariery utrudniające ich aktywność na rynku pracy.

Różnice między branżami

Pomimo rosnącego zapotrzebowania na starszych pracowników, ich sytuacja różni się w zależności od sektora gospodarki.

Największe zapotrzebowanie na pracowników 55+ występuje w takich branżach jak:

– rolnictwo,
– przemysł,
– budownictwo,
– transport.

W tych sektorach doświadczenie i stabilność pracowników są szczególnie cenione. Według Libanovej starsi pracownicy często stanowią dziś fundament funkcjonowania wielu przedsiębiorstw produkcyjnych.

Jednocześnie istnieją branże, które wciąż preferują młodszych pracowników. Dotyczy to przede wszystkim sektorów usługowych oraz zawodów wymagających bezpośredniego kontaktu z klientem.

Wśród nich znajdują się między innymi:

– handel detaliczny,
– sprzedaż,
– branża gastronomiczna,
– call center,
– sektor informacji i komunikacji.

Jak podkreśla demograf, starsze osoby często pracują w tych branżach w zapleczu operacyjnym – na przykład w kuchniach restauracji czy w zapleczu organizacyjnym firm – natomiast rzadziej pojawiają się na stanowiskach front-office.

Ageizm w nowej formie

Zdaniem Libanovej współczesny ageizm w Ukrainie rzadko przyjmuje formę bezpośredniej dyskryminacji. Częściej objawia się w subtelniejszy sposób.

„Dziś ageizm przejawia się nie w formie bezpośrednich zakazów czy wykluczenia, lecz poprzez stopniowanie standardów produktywności, sektorowe modele organizacji pracy oraz ograniczone inwestycje w rozwój zawodowy starszych pracowników” – wyjaśniła.

W praktyce oznacza to, że starsi pracownicy są często postrzegani jako stabilizujący element w sytuacji niedoboru kadrowego, ale rzadko traktuje się ich jako długoterminowy kapitał dla rozwoju organizacji.

„Pracodawcy są gotowi zatrudniać starsze osoby, ale bardzo rzadko chcą zmieniać modele pracy tak, aby poszerzyć zakres ich zastosowania. Widziani są głównie w rolach wsparcia, operacyjnych lub stabilizujących” – dodała.

Bariery mentalne i stereotypy

Libanova zwraca uwagę, że uprzedzenia dotyczą nie tylko pracodawców, ale także samych pracowników.

W wielu przypadkach osoby starsze same zakładają, że ich czas na rynku pracy już minął. Demograf określa to zjawisko jako „auto-ageizm”.
Jednocześnie w społeczeństwie utrzymują się stereotypy dotyczące wielu zawodów. Przykładem są zawody usługowe, w których oczekuje się młodego wieku pracowników, mimo że w innych krajach europejskich często pracują w nich osoby starsze.

Niedobór pracowników jako nowa rzeczywistość

Eksperci podkreślają, że Ukraina już przed wojną zaczęła odczuwać skutki zmian demograficznych. Malejąca liczba ludności w wieku produkcyjnym oraz migracja zarobkowa powodowały rosnący niedobór pracowników.

Wojna jedynie przyspieszyła ten proces.

Według Libanovej przedsiębiorstwa, które nadal wybierają pracowników wyłącznie według wieku, mogą w przyszłości przegrać konkurencję z firmami, które potrafią stworzyć warunki do dłuższej aktywności zawodowej starszych osób.

Rola starszego pokolenia w odbudowie kraju

Zdaniem demografów starsze pokolenie może odegrać kluczową rolę w powojennej odbudowie Ukrainy.

„Każdy udział osób 55+ w rynku pracy będzie wkładem w powojenne odrodzenie kraju” – podkreśliła Libanova.

Starsze pokolenie może również pełnić rolę stabilizującą społeczeństwo w okresie powojennych zmian. Ze względu na mniejszą mobilność oraz silniejsze przywiązanie do miejsca zamieszkania osoby starsze często pozostają w kraju i stanowią ważne wsparcie dla młodszych pokoleń.

Demograf uważa także, że doświadczenie zawodowe starszych pracowników może stać się jednym z kluczowych czynników odbudowy gospodarki.

„Potencjał pokolenia 55+ jest znacząco niedoszacowany – zarówno przez samych pracowników, jak i przez pracodawców. Potrzeby gospodarki zmuszą nas jednak do ponownego przemyślenia roli starszych kandydatów i uznania ich nie tylko za rezerwę kadrową, ale także za strategiczny zasób” – podsumowała.

Źródło/zdjęcie główne: Ella Libanova / RBC Ukraine